Jazzimprovisatie gebruikt pre-existerende akkoorden en schalen om originele en creatieve harmonieën en melodieën te creëren. Muzikanten krijgen een leadsheet met melodieën en akkoordsymbolen al geschreven. De uitvoerder heeft de keuze om de melodie als geschreven te spelen of te improviseren met de basisakkordstructuur van het stuk. Om een cacofonie te voorkomen, improviseert alleen de solist, terwijl de rest van het ensemble akkoorden comps. Comping inhoudt het spelen van een vooraf bepaalde set akkoorden.
Een jamsessie biedt jazzspelers oefentijd die hen helpt hun geluid te verbeteren en improvisatietechnieken te oefenen. Hoewel niet specifiek een jazzimprovisatietechniek, speelt de jamsessie een integrale rol in de ontwikkeling van een jazzuitvoerder's vermogen om muziek op de spot te creëren. Tijdens deze sessies nemen de spelers beurten om te improviseren terwijl de rest van het ensemble ze ondersteunt met melodie en harmonie. Dit biedt een essentiële oefenperiode waar uitvoerders nieuwe ideeën uitproberen en improvisatievaardigheden ontwikkelen.
De pentatonische schaal maakt het mogelijk om snel melodische ideeën te improviseren bovenop een dwalende baslijn. De uitvoerder speelt de schaal gebaseerd op de toonart en akkoordveranderingen die in de muziek voorkomen. Als de muziek bijvoorbeeld een B-groot akkoord vereist, kan de jazzuitvoerder improviseren op elke pentatonische schaal die een B-groot bevat. De pentatonische schaal bestaat uit vijf noten. Technisch gezien mogen welke vijf noten ook gebruikt worden, mits ze de afstand van één octaaf overspannen.
Jazzmuzikanten zullen vaak ongewone schalen gebruiken om te improviseren met noten buiten de reguliere grote en kleine schalen. De bluesschaal kan worden gezien als een mengsel tussen een grote, kleine en verminderde schaal. De bluesschaal bevat alle diatonische noten van C tot C, maar bevat ook een optionele bemolde derde, vijfde en zevende trap. Dit stelt de jazzuitvoerder in staat om in een reguliere grote toonart te improviseren. Bijvoorbeeld, in C-groot, weet de jazzmuzikant dat hij elke noot van de C-grote schaal kan gebruiken, maar kan ook een Es, Ges of Bb toevoegen voor extra spanning en kleur.
Akkoorden worden typisch gebruikt voor harmonie, maar ze stellen de jazzimprovisator ook in staat om geavanceerde, vaag gerelateerde melodieën te creëren die nog steeds in de toonart zijn gebaseerd. Bijvoorbeeld, wanneer je speelt in de toonart C-groot, krijgt de jazzspeler een C-groot akkoord om op te improviseren. Ze kan beginnen met het spelen van de noten C-E-G, die in het C-grote akkoord zitten. Daarna kan ze buiten de toonart gaan, door de E van het C-grote akkoord te gebruiken om een ander akkoord te bouwen, E-Gis-B. Dit stelt haar in staat om de toonart C-groot te verlaten op een manier die een vloeiende overgang creëert van C-groot naar E-groot.