Ruimtelijk denken is het vermogen om de posities van objecten in de ruimte te visualiseren. Puzzels oplossen, diagrammen volgen en kaarten lezen zijn vaardigheden die ruimtelijk denken vereisen. Een manier om ruimtelijk-denkvermogen te verbeteren is door naar muziek te luisteren, met name klassieke muziek, die het brein's ruimtelijk-denkniveau lijkt te verbeteren.
Eenvoudig gezegd is ruimtelijk denken de perceptie en herinnering van objecten en hun posities in driedimensionale ruimte. Mensen met sterke ruimtelijke vaardigheden hebben bijvoorbeeld een scherpe richtingszin en rijden zelden verkeerd of vergeten waar ze hun auto parkeerden. Ruimtelijk denken is een belangrijke vaardigheid in de exacte en sociale wetenschappen. De ontdekking van de DNA-structuur door James Watson en Francis Crick in 1953 vereiste het vermogen om een DNA-streng als driedimensionaal object in de ruimte te visualiseren.
Diverse onderzoeken tonen aan dat muziek gekoppeld is aan de ontwikkeling van ruimtelijk denken bij kinderen. Studies laten ook zien dat kinderen met sterke ruimtelijke vaardigheden doorgaans goed presteren in wiskunde. Een baby begint vanaf de geboorte ruimtelijk redeneren te gebruiken terwijl ze de grootte van objecten en de afstand tot hen ervaart. Dit vermogen ontwikkelt zich voortdurend tot ongeveer 10 jaar, en de concepten die een kind over ruimte leert als kannetje, leggen de basis voor geavanceerdere vaardigheden later in het leven. Klassieke muziek voor een kind spelen heeft zich als verbetering van hersenontwikkeling bewezen en onderzoekers geloven dat de complexiteit van dit muziektype het brein kan voorbereiden op het oplossen van ruimtelijke problemen.
Een voorbeeld van hoe muziek de hersenen beïnvloedt, is te zien in de manier waarop je een puzzel sneller kunt oplossen tijdens het luisteren naar muziek. Dit komt doordat luisteren naar muziek het brein prikt om ruimtelijk te denken, maar deze verbetering duurt maar kort na afloop van de muziek. Klassieke muziek opent neurale paden effectiever dan andere muziektypes, wat het brein voorbereidt op het oplossen van ruimtelijke problemen.
In de vroege jaren '90 vond een experiment dat luisteren naar klassieke musik ook het geheugen kon verbeteren. Dit werd bekend als het "Mozart-effect", omdat het gebruikte stuk van componist Wolfgang Amadeus Mozart was. Het oorspronkelijke experiment in 1993 aan de Universiteit van Californië te Irvine volgde de resultaten van 10 studenten die luisterden naar Mozarts sonate voor twee piano's in D-groot, een ontspanningstape of stilte. Onmiddellijk na het luisterden namen de studenten een ruimtelijk-redeneringstest. De resultaten lieten zien dat degene die naar Mozart luisterden, beter presteerden. Het onderzoek toonde ook aan dat de effecten van de muziek maar tot 15 minuten aanhielden.