Klassieke muziek beïnvloedt iedereen die er naar luistert, zoveel dat grote bioscoopfilms het vaak gebruiken om de gevoelens en stemming te wekken die nodig zijn om een verhaal te vertellen. De techniek werkt omdat klassieke muziek georganiseerd en complex is, met zinnen en variërende intensiteit die zich gedragen als een verteller die een verhaal vertelt zonder woorden. Inderdaad, muzikale notatie is een taal op zich. Omdat klassieke muziek zoveel kracht bezit, begonnen wetenschappers de specifieke impact van klassieke muziek op de hersenen te bestuderen, en vonden dat het gunstige en constructieve effecten heeft.
Volgens de Stanford-studie 'The Rewards of Music Listening: Response and Physiological Connectivity of the Mesolimbic System' levert het luisteren naar klassieke muziek fysiologische beloningen op. De bloedstroom neemt toe naar diverse hersengebieden, wat autonome, cognitieve en emotionele centra activeert, terwijl een ander hersengebied dopamine vrijmaakt. Dopamine is een stof die, onder andere, stemming en het vermogen om plezier te voelen beïnvloedt. Deze dopamine-vrijgave, die optreedt terwijl de andere hersengebieden interageren, maakt een verhoogd gevoel van welzijn mogelijk.
Dit voordeel van het luisteren naar klassieke muziek heeft implicaties voor ons begrip van stoornissen zoals depressie, bipolariteit en schizofrenie, zeggen de auteurs van de studie.
Het zogenaamde Mozart-effect treedt op, volgens het originele experiment van 1993 door Rauscher, Shaw en Ky, wanneer proefpersonen die naar een Mozatsonate luisteren, sprongen ervaren in ruimtelijk redeneren. Deze ruimtelijke winsten waren zeer tijdelijk, maar resulteerden in een tijdelijke IQ-toename met betrekking tot ruimtelijke vaardigheid.
De studie creëerde veel controverse en sommige wetenschappers waren niet in staat de resultaten te repliceren, hoewel anderen dat wel konden, en de auteurs van de studie verdenkten dat de vlucht van testen na de oorspronkelijke studie leidde tot enkele verkeerde toepassingen van testen en analyse.
Geslaagde replicatie van de test didn't ease controversy, aangezien sommigen zeiden dat de boost in ruimtelijke vaardigheid kan worden veroorzaakt door het genot van de muziek, niet de muziek zelf. Echter, de test werd herhaald met ratten, en het effect bleef bestaan. De ratten werden blootgesteld aan witruis, stilte, een andere muzikale stijl of Mozart. Alleen de ratten die Mozart hoorden, ervoeren het voordeel van superieure ruimtelijk-redenerende vaardigheden.
Het Mozart-effect duurt slechts ongeveer 12 minuten en kan geïnduceerd worden met slechts 10 minuten luisteren naar Mozarts pianosonate K448 of zijn pianoconcert K488. Andere klassieke muziek van vergelijkbare structuur zal waarschijnlijk ook het effect induceren, hoewel testen nodig zijn om dit te bewijzen.
Mozarts muziek bevoordeelt ook de hersenen van sommige epilepsiepatiënten, studies hebben getoond. Testproefpersonen omvatten een coma-patiënt en een kind dat gemiddeld veel aanvallen per dag had. De onderzoeken toonden een significante verbetering voor veel van de patiënten die blootgesteld waren aan Mozart. Het kind zag bijvoorbeeld een dramatische daling in het aantal en de duur van haar aanvallen.
Terwijl het Mozart-effect passief luisteren naar klassieke muziek betreft, testte een Canadese studie actieve betrokkenheid. Dat wil zeggen, de studieauteurs testten het effect van muziekles op de IQ-scores van kinderen. De studie toonde aan dat kinderen die muzieklessen namen, een algemene toename in algehele IQ zagen. De toename was niet tijdelijk.