Ludwig van Beethovens doofheid is een van de meest ontroerende verhalen in de muziekgeschiedenis. In plaats van een plotselinge aandoening, ontvouwde zijn gehoorverlies zich over bijna drie decennia, wat zowel zijn leven als zijn kunst diepzaam vormde.
Beethoven merkte voor het eerst tinnitus – een constant rinkel en zoem in zijn oren – in zijn late twintig, rond 1796. In zijn vroege dertig vertrouwde hij vrienden toe dat hij moeite had met het horen van hoge tonen en het begrijpen van gesprekken in luidruchtige omgevingen. De aandoening verergerde zich stapsgewijs door zijn dertigste jaren heen.
Als virtuoos pianist en dirigent bedreigde gehoorverlies zijn broodwinning. De "Heiligenstädter Testament" uit 1802, een van harte komende brief aan zijn broers die nooit werd verzonden, onthult zijn suïcidale wanhoop: "Ik zou mijn leven hebben beëindigd – alleen mijn kunst hield me terug." Toch koos hij voor het leven, en kanalisereerde zijn isolatie in componeren.
Rond 1814 (op 44-jarige leeftijd) was Beethoven afhankelijk van gespreksboekjes – schrijftabletten waarop bezoekers vragen krittekelden. Hij gebruikte oortrichters, resonerende vloerplanken, en een houten staaf die hij tussen zijn tanden klemde om trillingen van de vleugel naar zijn kaakbot te geleiden (botgeleiding). Opmerkelijk genoeg werden zijn "late periode" meesterwerken – de Nerde Symfonie, de Missa Solemnis, en de laatste strijk-kwartetten – gecomponeerd toen hij functioneel doof was.
Op 50-jarige leeftijd (rond 1820) kon Beethoven geen spraak of muziek meer percepiren. Hij dirigeerde de première van de Nerde Symfonie in 1824, onvermogen om het orkest of de donderende applaus te horen; een solist moest hem omdraaien zodat hij de reactie van het publiek kon zien.
De exacte oorzaak blijft onder voorbehoud: otosclerose, auto-immuunaandoening, loodvergiftiging (van wijn), of typhus zijn allemaal voorgesteld. Wat zeker is, is dat Beethoven een verwoestende handicap transformeerde in een katalysator voor ongekende muzikale innovatie.