Blues is volksmuziek die zich ontwikkelde onder Afrikaans-Amerikanen in het Zuiden. De invloeden omvatten Afrikaans muzikale tradities en negro-spirituals. Veel van de spirituals, zoals 'Swing Low Sweet Chariot', hebben ook Afrikaanse voorouders. Blues ontwikkelde zich in verschillende regio's van de Zuidelijke Verenigde Staten; Mississippi, Texas, Virginia, de Carolinas en Georgia. Toen bluesmuziek in de jaren 1920 werd opgenomen en gepopulariseerd, begonnen specifieke en herkenbare kenmerken te verschijnen.
Bluesnummers hebben een muzikale en lyrische structuur. Meeste musici associëren de muzikale structuur van de blues met een 12-maat herhalend patroon dat gespeeld wordt met de I, IV en V akkoorden. Bijvoorbeeld, een blues in de toon G gebruikt G (het I akkoord), C (het IV akkoord) en D7 (het V akkoord). De 12-maat structuur is G/G/G/G/C/C/G/G/D7/C/G/G. De 12-maat structuur is eigenlijk een meer gesofisticeerde versie van de blues. Vroegere bluesvormen gebruikten slechts één of twee akkoorden. Mississippi Fred McDowell is een voorbeeld van deze bluesstijl. De lyrische structuur is AAB. Een vocale frase wordt tweemaal herhaald en daarna gevolgd door een conclusie. Bijvoorbeeld, een couplet uit Son House's 'Death Letter Blues' luidt: 'I didn't feel so bad until that old evening sun went down,' 'I didn't feel so bad until that old evening sun went down,' gevolgd door: 'I didn't have no one to wrap my arms around.'
De AAB-structuur weerspiegelt de call-and-response-aard van de blues. Het call-and-response-kenmerk heeft waarschijnlijk Afrikaanse wortels. De zanger stelt een vraag in het eerste deel van de tekst, en het concluderende deel biedt een antwoord. De wisselwerking tussen de stem en de muziekinstrumenten is ook gemodelleerd op het call-and-response-model. Blues is een vocale muziek die zwaar leunt op improvisatie. De gitaarspeler's riffs tussen de vocals imiteren en reageren op de lyrische inhoud. Spelers als Blind Lemon Jefferson en Robert Johnson waren experts in het oproepen van een stemming met hun gitaars die de lyrische inhoud van het nummer weerspiegelde. De bottleneck-stijl werd populair in Delta-blues omdat een bottleneck gemakkelijk de nuance van de menselijke stem kan namaken.
Een van de meest herkenbare kenmerken van blues zijn de zogenoemde 'blue notes'. De blue notes geven de blues haar scherpte en spanning. De makkelijkste manier om blue notes te begrijpen is ze te contrasteren met de majore toonladder die typisch in Europese muziek wordt gebruikt. Een C-majeur toonladder omvat de noten C, D, E, F, G, A, B en C. Een blue note wordt gemaakt door de toonhoogte van een noot een halve toon te verlagen of te verhogen. De twee blue notes waar het meest op wordt gesteund in de blues zijn de verminderde 3e en de verminderde 7e. In de toon C-majeur vervangt Es de E en B de B. Twee andere veelvoorkomende blue notes zijn de verminderde 5e, Ges in de toon C, en de verminderde 9e, Des in de toon C. De blue note is het vertrekpunt voor jazzmusici. Jazzspelers veranderen elke noot in de toonladder.
Op het oppervlak verwijst de lyrische inhoud van bluesnummers naar persoonlijke relaties en teleurstellingen. Aan de ene kant is dit duidelijk waar. Echter, onder de oppervlakte weerspiegelden blues-teksten de realiteit van zwart zijn in het Jim Crow-zuiden. Bluesnummers kunnen worden geïnterpreteerd als gecodeerde kritieken op racisme, armoede, geweld en sociale onderdrukking.