Begrijpen hoe bepaalde stemming in muziek bereikt worden, lijkt op het meesteren van een taal. Niet alleen zijn er oneindig veel stemming binnen menselijke emoties, er zijn net zoveel manieren om ze uit te drukken. Terwijl de heel basale stemming redelijk makkelijk te vertegenwoordigen zijn, ligt de moeilijkheid in het vangen van de complexere emoties, en dit wordt gedaan door het idee van stemming toe te passen op elk aspect van muziek.
Het is wellicht het meest prominente aspect wat de stemming van een muzikaal stuk vormt, de toonsoort. Een meerderheid van de toonsoorten die voor elk type muziek gebruikt worden, van klassiek tot rock, kan worden verdeeld in majore en mineure toonsoorten. Majore toonsoorten worden beschouwd als meer opbeurend of 'blij', terwijl mineure toonsoorten als meer lusteloos of 'verdrietig' worden gezien. Hoewel het moeilijk is om het bereik van emoties die elke toonsoort creëert, zo netjes te verpakken, simpel gezegd: de noten in een majore toonsoort lopen met veel minder dissonantie en spanning naar elkaar toe dan hun mineure tegenhangers. Dit is de verklaring voor de ene vrolijker dan de andere, en is de eerste stap om een stemming in een muzikaal compositie nauwkeurig vast te leggen.
De timbre is een ander aspect van muziek dat krachtige invloed heeft op de stemming. Ook aangeduid als de 'kleur', heeft de timbre niets te maken met welke noot wordt gespeeld, maar met de vorm en tonaliteit van de muziek. Bijvoorbeeld, de exacte midden-C noot gespeeld op een elektrische gitaar zal een volledig ander karakter hebben dan die op een piano. Dit heeft te maken met de materialen gebruikt om de instrumenten te maken, zoals hout of metaal, samen met hoe ze bespeeld worden, zoals plukken of blazen. Timbre wordt het meest overwogen in klassieke muziek, die een uitgebreid bereik aan instrumenten gebruikt, en het is aan de componist om te kiezen welke timbre past bij de juiste stemming van het muzikaal stuk.
De snelheid van muziek is misschien wel het eenvoudigste aspect om te begrijpen voor mensen zonder muzikale training. Als een fiets zacht de weg afrolt of een vrachtentrein met honderd mijl per uur baart, het verschil dat snelheid in een muzikaal stuk kan maken, is behoorlijk blant. Wat interessant is, is dat er geen snelheid is voor blij of verdrietig, het is puur een kwestie van intensiteit. Een langzaam tempo nummer kan werken in de context van een vredige, dagdromende stemming of voor een sombere, depressieve stemming. Op dezelfde manier kan een snel tempo het gevoel van euforie en opwinding creëren, alsook stress en angst.
Ritme wordt beschouwd als het meest primale aspect van muziek. In feite is de ultieme metronoom het menselijk hart. Als mensen hebben we de drang om te bewegen op een consistente beat, en wanneer die slagen verstoren, resulteert dit meestal in de verstoring van het hele lichamelijke systeem. Met muziek is het natuurlijk makkelijker om verschuivingen in ritme toe te passen zonder catastrofale resultaten, maar die verschuivingen zijn wat bepaalde stemming oproept. Bijvoorbeeld, het 3/4-tempo, meest gehoord in de walzer, geassocieerd met een gevoel van zweven, terwijl het 2/4-tempo, gebruikt in bluegrass, geassocieerd wordt met dat gehaaste, opbeat gevoel. Als het ritme te complex is, is het resultaat vaak schokkend, wat leidt tot verwarring en zenuwachtigheid. Al deze ritmische ideeën, wanneer correct toegepast, kunnen het effect van de stemming op de luisteraar aanzienlijk verbeteren.