In de 19e eeuw, stellen kenners Kenneth en Valerie McLeish, waren publieke orkestconcerten in Europa alomtegenwoordig. Muzikanten en publiek eisten een constante stroom nieuwe muziek en componisten voldeden door een schat aan symfonische muziek te creëren. Composities kunnen verdeeld worden in twee typen: absolute muziek en programmamusic. Absolute of 'zuivere' muziek bestaat om zichzelf en heeft geen verwijzing naar een ander werk of idee. Programmemuziek is descriptief en probeert een scène of beeld uit de natuur, literatuur of beeldende kunst te illustreren.
De symfonie is een drie- of vierdelige compositie voor orkest die ook stem- en koorpartijen kan bevatten. De standaard symfonie heeft een eerste deel in sonata-allegro vorm: twee hoofdthema's worden geïntroduceerd, ontwikkeld en herhaald. Het middendeel is langzaam en soms gevolgd door een deel in dansvorm, terwijl het finales deel een snelle tempo gebruikt. De symfonieën van Haydn en Mozart zijn relatief kort, maar in de 19e eeuw breidde Beethoven de vorm uit en vercompliceerde deze. Zijn Derde Symfonie, de 'Eroica' (1803), duurt 50 minuten, bijna tweemaal zo lang als eerdere symfonieën. Door Beethoven's invloed werd de symfonie de dominante orkestvorm van de 19e eeuw. Meeste symfonieën zijn absolute muziek, met uitzonderingen als Berlioz' 'Symphonie Fantastique', ondertiteld 'Episodes in the Life of an Artist'.
Een concert lijkt op een symfonie maar bevat een solo-instrument met het orkest, zoals piano. Meeste concerten hebben drie delen (snel-langzaam-snel), hoewel Brahms' Tweede Pianoconcert er vier heeft. In de 18e eeuw behandelden componisten concerten als een dialoog tussen soloist/instrumentale groep en orkest. In de 19e eeuw verschuiste de nadruk met de opkomst van virtuozen als violist Paganini; concerten evolveerden tot een duel tussen een heldhaftig individu en het orkest. In de 20e eeuw maakten componisten gebruik van beide stijlen.
De symfonische dicht is een type programmamusic, meestal één deel. De vorm is vloeibaar en flexibel, en de grootste voorstander was Franz Liszt (1811-86), die een reeks van 13 symfonische dichtschreef. Liszt liet zich inspireren voornamelijk door schilderijen en literatuur, en componeerde op basis van werken van Victor Hugo en Shakespeare. Sommige nationalistische componisten, zoals Bedřich Smetana, gebruikten de symfonische dicht om de geschiedenis en het landschap van hun vaderland te beschrijven. De beroemdste symfonische dicht is wellicht Richard Strauss' 'Also Sprach Zarathustra', gebruikt in Stanley Kubrick's film '2001: A Space Odyssey'. De term 'toondicht' wordt soms wisselend gebruikt met symfonische dicht.
Als de symfonische dicht is een voorspel een eendelig orkestwerk, maar de oorsprong is anders. Voorspelen, vanaf de 17e eeuw, werden oorspronkelijk geschreven als intro voor een opera of ballet. Klassiekmuziekcommentator Ted Libbey schrijft dat met de opkomst van het symfonieorkest, componisten voorspelen als zelfstandige werken schreven, vaak met literaire of visuele associaties.
Een orkestsuite is een groep stukken gerelateerd door vorm of thema. De suite begon als absolute muziek, met delen bestaande uit dansvormen als sarabande en gigue. Symfonische suites uit de 19e en 20e eeuw zijn vaak programmamusic, een stemmingsschets voor de luisteraar. Een prima voorbeeld van een moderne suite is 'The Planets' van Gustav Holst.