De ondernemende havenstad New Orleans ontwikkelde zich onder katholieke Franse en Spaanse colonialisten en identificeerde zich niet cultureel als onderdeel van het protestants agrarische Zuiden. Napoleon verkocht het aan de Verenigde Staten tijdens het Jefferson-presidentschap, maar New Orleans bleef meer Caribisch dan Amerikaans. Jazz is een 20e-eeuwse muziek die zich ontwikkelde uit de Afrikaanse tradities van de vrije zwarte Creoolse bevolkingen van de Caraïben en New Orleans.
Verslaafde mensen's kansen om muziek uit te voeren varieerden onder jurisdicties. Bijvoorbeeld, Engels-Protestants Jamaica verbond de verslaafde gemeenschap de deelname aan activiteiten die hen hadden kunnen assimileren in Europese muziektradities. Dansen en trommen werden onderdrukt en bijeenkomsten verboden, omdat de minderheid Europese bevolking in vrees leefde voor revolutie. Verboden deden muziek ondergronds gaan en moedigden de associatie met onderdrukte culturele tradities aan, zoals voodoo. In tegenstelling, in Cuba, namen verslaafde mensen deel in Spaanse Katholieke feestdagen. Priesters moedigden verslaafde parochianen aan om te vieren met hun traditionele muziek en dansen.
Toen de VS New Orleans in 1803 verwierf, was de bevolking 8.000. Tienduizend Franse Creolen uit Saint-Domingue (nu Haïti en de Dominicaanse Republiek) arriveerden in New Orleans in twee vluchtelingenfasen vóór 1810. De tweede fase had eerst naar Cuba gevlochten voor zes jaar. De vluchtelingen omvatten 3.000 Creoolse vrije kleurlingen, die een sterke voodoo-traditie en Afrikaans muziekerfgoed naar New Orleans brachten. In 1822 was de zondagmuziek en dans in Congo Square al bestempeld als een schande voor de stad, volgens Charles Hersch's "Subversive Sounds: Race and the Birth of Jazz in New Orleans."
Verslaafde mensen in de Caraïben speelden muziek op trommels, korrels in dozen, stokken, dierenbotten, gesneden fluiten en gesneden luiten van kalven trommels (banjo's). Jazz ontwikkelde zich in New Orleans na 1900 als een instrumentale muziek en werd uitgevoerd op Europese bandinstrumenten. In de uptown/downtown jazz-legende, werden de twee traditiesgefuseerd door 1894 segregatiewetten, toen "uptown" (Frans Kwartier) Creolen van Kleur met formele muziekonderwijs en "downtown" zwarten zonder formele training (Canal Street) gemarginaliseerd werden in dezelfde gemeenschap.
Jazz was niet gesticht op de 4/4 of 3/4 maatsoort (meter of beat) patroon typerend voor Europese muziek. In plaats daarvan, naar Europese standaarden, waren sommige noten van de beats gesyncopeerd, betekenis verplaatst of weggelaten of onpassend sterk of zwak. Vroege jazz weerspiegelde de "clave" patronen waarop Afro-Cubaanse muziek geconstrueerd was. Een clave (Spaans: sleutel) was een type houten pin gebruikt op schepen en aangepast als een percussief instrument in de Caraïben. De maten geslagen op claves waren drie-twee zoals de Bo Diddley beat, of het omgekeerde, twee-drie.
Vroege New Orleans jazzbands creëerden uitvoeringstijlen waarin harmonieën ("changes") functioneerden als een fundering om te improviseren. De eerste prominente jazzuitvoerder en bandleider was Buddy Bolden (1877-1931), een formeel getrainde zwarte muzikant wiens bandleden allemaal improviseerden. De informele samenwerking onder bandleden was cultureel Afrikaans, en de improvisatie in harmonie was een nalatenschap van Afrikaans trommen dat New Orleans bereikte vanuit de Caraïben.