Westerse muziek verwijst naar alle muziek geboren in de Westerse wereld, inclusief Europa. Records dateren meer dan 1000 jaar terug. Ondanks veranderende genres, stijlen en talen door de eeuwen heen, vormen vijf hoofdelementen de fundering van Westerse muziek zoals we die kennen.
Als je aan Westerse muziek denkt, herken je onbewust een aantal kenmerken. Alleen al de instrumentatie onderscheidt Westerse muziek vaak van andere culturen. Vergeleken met Oostse muziek wordt Westerse muziek vaak beschreven als complex in een dense, harmonische, verticale zin. Het standaard Westerse stemsysteem, equal temperament (gelijkmatige temperatuur), onderscheidt het van de typische kwarttoon- en melodisch complexe muziek van Oostse culturen. Verschillende Oostse/Aziatische schalen hebben maar vijf toon, de typische Westerse schaal zeven of meer, wat muzikale mogelijkheden verandert.
Melodie is de waarneembare toonreeks van een stuk. Hij steekt boven de rest uit en is wat je waarschijnlijk zimt. Bij een lied met tekst, als "Twinkle, Twinkle, Little Star", zitten de woorden die je zingt in de melodie. Melodieën afgeleid van Westerse schalen (meest majors en minors) zijn het meest herkenbare element.
Harmonie verwijst naar twee of meer noten die gelijktijdig klinken. Waar melodie een enkele lijn is (lineair), wordt harmonie meer als verticaal element ervaren. Net als melodie afgeleid van een schaal (meestal majeur/mineur). In de meeste Westerse muziek dient harmonie de melodie, vaak als akkoorden (drie of meer noten gelijktijdig). Harmonie geeft de melodie diepere betekenis. Zie de harmonische begeleiding van "Twinkle, Twinkle" in de afbeelding.
Ritmes zijn specifieke patronen van korte en lange duurwaarden gegeven aan melodie en harmonie. Ritme bepaalt grotendeels de "feel". Ritmes worden gevestigd door een regelmatige puls (de beat). Pulsen kunnen elke snelheid hebben, mits gelijke duur. De meest voorkomende deling is de kwartnoot (gevulde bol met stam). De krullijn in plaats van noot is een rust (zwijgen voor specifieke duur, gelijk aan corresponderende nootwaarde). Deze kwartnoot-patronen worden georganiseerd in maat (meter), een regelmatig patroon van benadrukte en niet-benadrukte tellen. Bijvoorbeeld 4/4 aan het begin. Kijk naar het ritme van de melodie van "Twinkle, Twinkle": alle noten/rusten zijn gelijk, dus alle tellen zijn kwartnoten.
Timbre verwijst naar klankkleur, textuur of klankenkenmerken. Identificeren van timbre houdt rekening met alle instrumenten die tegelijk klinken. Rockband, jazz big band, orkest of solopiano: timbres verschillen enorm door instrumentatie. Elk instrument heeft akoestische eigenschappen die het identificeerbaar maken (gitaar, piano, snaredrum). Elk ensemble heeft zijn eigen timbre.
Vorm is de organisatie van alle individuele secties van een stuk. Vorm baseert zich op herhalende en contrasterende secties. Basisvormen worden genoteerd met letters boven de partitur. Binaire vorm: twee-deels, A-B. A bevat specifieke muziek, B contrasterende. Beiden hebben interne herhaling. Ternaire vorm: drie-deels, A-B-A of A-B-C. A-B-A herhaalt een hele sectie; A-B-C heeft drie onafhankelijke secties. Zie "Twinkle, Twinkle" voor A-B-A. Een andere veelvoorkomende vorm is variatievorm, bijv. Pachelbel's "Canon in D": een gemeenschappelijke draad (onderliggend passage of herhalende figuur) structureert alles, maar melodie en ritme veranderen.