Het chorale finale van Beethovens Symfonie nr. 9 in D mineur, Op. 125 (1824) zet Friedrich Schillers 1785 gedicht "An die Freude" ("Ode aan de Vreugde"). Beethoven had dit gedicht liefgehad sinds zijn vroege twintigers, en voor deze beweging selecteerde en herordende hij strofen om universele broederschap te benadrukken:
Freude, schöner Götterfunken…
Alle Menschen werden Brüder
Wo dein sanfter Flügel weilt.
(Vreugde, schone godenfunken… Alle mensen worden broers waar jouw zachte vleugel weilt.)
De beweging was revolutionair: het introduceerde vocale solisten en koor in de symfonische vorm voor de eerste keer in een groot werk. Het beroemde thema – voorgebeeld in eerdere bewegingen – ondergaat een reeks variaties: instrumenteel, dan basrecitatief, dan choraal fugato, dan dubbele fuge, culminerend in een prestissimo climax op "Seid umschlungen, Millionen!" (Omhelft elkaar, miljoenen!).
Schillers Verlichtingsidealisme – vrijheid, eenheid, goddelijke vreugde – paste perfect bij Beethovens humanisme. Het resultaat werd de hymne van de Europese Unie, de Olympische Spelen, en talloze momenten van collectieve aspiratie.