Beethovens vier ouvertures voor "Fidelio": Van Leonore tot Fidelio
Beethoven schreef vier verschillende ouvertures voor zijn enige opera, Fidelio (oorspronkelijk getiteld Leonore), wat zijn onverzettelijke herzieningsproces weerspiegelt:
- Leonore-overture nr. 1, Op. 138 (1805) – Gecomponeerd voor de geplande 1805-premiere; lichter, beknopter. Onuitgevoerd in Beethovens leven.
- Leonore-overture nr. 2, Op. 72 (1805) – De overture voor de daadwerkelijke 1805-premiere (als Leonore). Groot, dramatisch, met offstage-trompettenroep.
- Leonore-overture nr. 3, Op. 72a (1806) – Geherzien voor de 1806-herschikking. Meer geconcentreerd, vaak beschouwd als de grootste van de drie Leonore-overtures; vaak als concertstuk uitgevoerd.
- Fidelio-overture, Op. 72b (1814) – Geschreven voor de finale 1814-herschikking (hergetiteld Fidelio). Korter, strakker, puur orkestraal – geen vocale citatie. De standaard-overture voor moderne producties.
Uitvoeringspraktijk
- Opera-huizen gebruiken meestal de Fidelio-overture vóór de opera.
- Leonore nr. 3 wordt vaak als zelfstandig concertwerk gespeeld of ingevoegd voor het Act 2-finale (een traditie begonnen door Mahler).
- Leonore nr. 2 wordt zelden vandaag uitgevoerd.
De vier ouvertures traceren Beethovens artistieke strijd om de essentie van de opera in één orkestraal deel te destilleren.