Mensen die naar een stuk kijken, besteden zelden veel aandacht aan de verlichting zelf, maar het heeft een diepgaande invloed op de visuele en emotionele aantrekkingskracht van het stuk. Goede en effectieve verlichting vereist zowel artistieke als technische vaardigheid; net als de soundtrack van een film, is het ontworpen om de emoties en acties die uitgevoerd worden te versterken om de algehele effectiviteit van de productie te vergroten.
De eerste, meest basale doelstelling van toneelverlichting is ervoor te zorgen dat het publiek de acteurs kan zien, evenals eventuele requisieten of achtergronden die significant zijn. Verlichting moet helder genoeg zijn en op de juiste plaats staan zodat mensen uit elk deel van het theater de actie in voldoende detail kunnen zien.
De reden dat toneels niet alleen van voren worden verlicht maar van boven, zijkanten, achteren en zelfs de vloer, is om diepte en dimensionaliteit te geven. Alleen verlichten van voren zou het toneel plat laten lijken. Het gebruik van schaduw en contrast benadrukt specifieke vormen en vormgeving, evenals het gelaagde aspect van een toneelopstelling. Dit is bijzonder belangrijk in stukken wanneer schaduwen en andere donkere niches vrees en mysterie benadrukken.
Net zoals films close-ups gebruiken om de aandacht van het publiek te richten op een specifiek deel van de actie, gebruiken stukken lichten om je aandacht te richten. Lichten vertellen je waar je moet kijken en welk personage of welk deel van het toneel op dat moment het belangrijkste is.
Lichten geven belangrijke aanwijzingen over de setting van een scène, zoals bijvoorbeeld welke tijd van het dag het is, of de sfeer van een bepaalde kamer. Harde elektrische lichten roepen het gevoel van een modern doktersbureau op, terwijl een scène uit een historisch stuk zachte verlichting zou gebruiken die doet denken aan kaarslicht.
Regisseurs bouwen de compositie van elke toneelscène zorgvuldig op, door decor, requisieten en acteurs op de juiste plekken te plaatsen om het gewenste visuele effect te bereiken. Verlichting is een essentieel onderdeel daarvan, door alleen de gewenste delen van het toneel zichtbaar te maken, in verhouding tot hun belangrijkheid.
Lichten hebben een significante invloed op de stemming en stijl van een stuk. Een angstaanjagende scène kan bijvoorbeeld lichten van onderen hebben om de gezichten van de acteurs hard en vreemd te laten lijken. Een fantasie-sequentie kan meerkleurige dansende lichten bevatten.
Verlichtingsveranderingen benadrukken het tempo en de ritme van een stuk. Een snel verloopend, chaotisch verhaal zou constant verschuivende lichten hebben om de wisselende actie te reflecteren. Gepaste verlichting duidt op een gepaste stemming en een langzamer ontvouwend verhaal.