Dante Alighieri's Goddelijke Komedie (ca. 1308–1321) staat als een van de meest ambitieuze ondernemingen in de literatuur: een driecoudig episch gedicht dat de pelgrimstocht van de ziel kaart van de diepten van de zonde tot het gezicht van God. Geschreven in het volksitaals Italiaans in plaats van Latijn, synthetiseert het Thomistische theologie, klassieke mythologie, middeleeuwse wetenschap, en Dante's eigen ballingschap in een cosmologie waar gerechtigheid en barmhartigheid onlosmakelijk verweven zijn.
De reis begint op Goede Vrijdag, 1300, in een donker bos. Begeleid door Vergilius—uitvloeisel van menselijke rede en klassieke wijsheid—daalt Dante door een trechtervormige Hel bestaande uit negen concentrische cirkels plus een buitenste Voorhof voor de onbeslisten. Zondaars zijn gerangschikt volgens een rigoureuze morele taxonomie: zonden van onmatigheid (lust, gierigheid, hebzucht, woede) bezetten de bovenste cirkels; geweld tegen zichzelf, anderen, en God vult de midden; bedrog en verraad, zonden die de uniek menselijke vermogen van rede corrupten, zakken naar de bevroren diepten van Cocytus waar Satan zelf geïmmobiliseerd is.
Het regerende principe is contrapasso: de straf spiegelt de zonde. De lustigen worden geweid door onophoudelijke winden; leugenaars welen in excrement; verraders zijn in ijs gehuld. Hel is willekeurige pijn maar de eeuwig wordende verharding van vrij gemaakte keuzes.
Uit de duisternis van de Hel komend, arriveren Dante en Vergilius aan de voet van de Berg van het Vagevuur, een eiland-berg in het zuidelijke halfrond. De structuur weerspiegelt de zeven hooffzonden (hoogmoed, jaloezie, woede, luiheid, hebzucht, gierigheid, lust) gerangschikt op zeven terrassen, voorafgegaan door Ante-Purgatorium voor de laat-bedoende en geëxcommuniceerden, en gekroond door het Aardse Paradijs (Eden).
In tegenstelling tot Hel's statische marteling, is het Vagevuur dynamisch: zielen zuiveren hun disposities actief door boetewerk—zware stenen dragen om nederigheid te leren, ogen genaaid om jaloezie te genezen, onophoudelijk rennen om luiheid te overwinnen. Tijd bestaat hier; hoop bestaat hier. Vergilius vertrekt bij Eden's drempel, vervangen eerst door Statius (een verloste heidense dichter) en uiteindelijk door Beatrice, die openbaring en theologie vertegenwoordigt.
Beatrice leidt Dante door negen hemelse spheren—Maan, Mercurius, Venus, Zon, Mars, Jupiter, Saturnus, Vaste Sterren, Primum Mobile—elk bevolkt door zegenrijke zielen die variërende graden van zaligheid weerspiegelen. De structuur spiegelt Ptolemaïsche astronomie maar overstijgt het: de spheren zijn geen fysieke locaties maar ontologische niveaus van participatie in goddelijke liefde.
De pelgrimstocht gipfelt in de Empyreum, het rijk van zuiver licht buiten ruimte en tijd, waar Dante de Drie-eenheid aanschouwt als drie in elkaar gegrepen cirkels van kleur, en ten slotte, de "liefde die de zon en de andere sterren beweegt." Bernhard van Clairvaux, mysticus contemplatief, bemiddelt voor het uiteindelijke gezicht.
De Goddelijke Komedie is niet slechts een gedicht over het hiernamaals; het is een gedicht dat de ziel's herordening uitvoert, de lezer uitnodigend dezelfde pelgrimstocht te ondernemen van fragmentering naar heelwording.