De Meer Bekende Geschreven Toneelstuk: Het Gilgamesj-Epos
De ere van "eerste ooit geschreven toneelstuk" gaat naar Het Gilgamesj-Epos – maar met cruciale nuance die onthullen hoe glad "eerst" en "toneelstuk" echt zijn.
Het Werk Zelf
Geschreven in het oude Mesopotamië (modern Irak) rond 2100 v.Chr., begon het Gilgamesj-Epos als een cyclus Sumerische gedichten later geïntegreerd in een gestandaardiseerde Akkadische versie (de "Standaard Babylonische" editie, ca. 1200 v.Chr.). Het verhaalt Koning Gilgamesj's zoektocht naar immortaliteit na zijn vriend Enkidu's dood – goden, monsters, een vloernarratief vóór Noah, en uiteindelijke acceptatie van sterfelijkheid.
Waarom Het Geen "Toneelstuk" Is In De Moderne Zin
- Vorm: Narratief gedicht in cuneiform op kleitabletten, geen script met dialogen, regieaanwijzingen, of personageslijst.
- Uitvoeringsevidentie: Geen direct bewijs voor theatrale staging. Het kan voorgelezen, bezongen, of uitgevoerd zijn door een enkele bard – maar niet "gespeeld" door meerdere uitvoerders in een aangewezen ruimte.
- Functie: Literair, godsdienstig, cultureel behoud – geen entertainmentcommercie.
Waarom Het Toch Het Antwoord Is
Ondanks de formele mismatch verdient Gilgamesj de titel omdat:
- Het de oudste overlevende dramatische verhalen is – een verhaal gedreven door conflict, karakter, en dialoog (personages spreken tot elkaar in directe adres).
- Het bevat theatrale elementen: dromen geïnterpreteerd op toneel, goddelijke vergaderingen, confrontatiescènes, rouwrituelen.
- Het vestigde archetypale dramatische structuren: de heldenreis, de dubbel (Enkidu), de mentor (Utnapishtim), de mislukte zoektocht, de wijsheidsretour.
Echte "Eerste Toneelstuk" Kandidaatjes
Als we theatrale uitvoeringsbewijs vereisen:
- Oud-Egypte: Abydos Passion Play (ca. 2000 v.Chr.) – ritueel herenactment van Osiris-mythe, jaarlijks uitgevoerd.
- Oud-Griekenland: Thespis (ca. 534 v.Chr.) – eerste geregistreerde acteur stapend uit koor; Aeschylus' De Perzische (472 v.Chr.) – oudste overlevende Griekse tragedie.
- India: Natyashastra (ca. 200 v.Chr.–200 n.Chr.) – tractaat beschrijvende gevestigde theatrale traditie.
Gilgamesj blijft het oudste geschreven dramatische werk. De Abydos Passion Play is misschien de oudste uitgevoerde drama. Het onderscheid telt – en beide zijn ontzagwekkend oud.