Verlichting is een van de meest krachtige speciale effecten aan het werk in modern theater. Het is niet alleen nodig voor het publiek om de acteurs te zien, maar vormt hoe ze zich voelen over het hele stuk. Door het gebruik van specifieke technieken zoals hoeken, kleuren en intensiteit, is het mogelijk om de emotionele reactie van een publiek te beïnvloeden, daarmee de kracht van de voorstelling te vergroten. Bekend als de McCandless methode, leiden een paar basisprincipes zelfs de meest uitgebreide producties.
Hoewel er veel verschillende typen optredensruimtes zijn, zijn de meerderheid van traditionele theaters prosceniums, waar het publiek voor een verhoogd toneel zit. Proscenium theaters zijn groot en kunnen moeilijk te verlichten zijn. Om deze reden is het belangrijk om het toneel niet alleen in toneel rechts, links, boven en beneden te verdelen, maar in kleinere cirkels. De plaatsing van deze verbeeldingscirkels is gebaseerd op de beweging van de acteurs tijdens de voorstelling. Verlichtingsbemanningen zullen aan één cirkel tegelijk werken, zodat het mogelijk is om alle gebieden van het toneel afzonderlijk, maar met gelijke detail, te controleren.
Het zou geen verrassing mogen zijn dat een van de meest essentiële delen van het verlichtingsproces is om ervoor te zorgen dat het publiek de artiesten kan zien. Om deze reden richten de meeste verlichtingsbemanningen zich eerst op dit aspect, voordat ze door gaan naar complexere technieken. Het verlichten van de acteur wordt meestal gedaan met intense witte lichten, zoals PAR spots, die gefocust zijn op een specifiek gebied. De artiest wordt meestal van alle kanten verlicht, met de meerderheid van de aandacht gaande naar zij- en bovenverlichting. Hoewel kostuums, zoals een hoed, de hoek kunnen compliceren, is het doel van dit proces om ervoor te zorgen dat het gemakkelijk is om het belangrijkste aspect van bijna elke voorstelling te zien – de acteurs.
Een ander aspect van theater dat verlichting onthult, is decor en rekwisieten. Eenmaal de acteurs verlicht, verschuiven de meeste ontwerpers hun aandacht naar de achterkant en zijkanten van de hoofduitvoeringsruimte, naar het decor, zoals muren en bomen. Zulke verlichting is minder intens, maar meestal nog steeds gedaan in traditionele of neutrale kleuren. Fresnels en PAR spots laten licht toe om op een extreme hoek geworpen te worden. Soms decor, vooral een lucht of ander achtergronddetail, wordt bereikt door gekleurde lichten te fokussen op een enorm displayscherm dat zich over het toneel uitstrekt.
Het soort verlichting speciale effecten en echte techniek die we vaak met theater associëren, worden pas toegepast totdat de acteurs en de uitvoeringsruimte volledig verlicht zijn. Kleuren, gevormde bundel focuses en effecten zijn de details die een voorstelling maken of breken door te beïnvloeden hoe het publiek reageert op het. Terwijl een horizontale hoek het beste kan zijn voor een drama, kan een scherpere hoek beter zijn voor een komedie. Op dezelfde manier, donkerdere of koude kleuren zoals blauwen lenen zich uit voor serieuze onderwerpen omdat ze negatieve emotionele reacties oproepen. Soms zijn verdere technieken nodig, zoals flitsverlichting of het gebruik van een volgspot. Bijvoorbeeld, bliksemslagen worden vaak gecreëerd met snelle flitsen en spots zijn essentieel wanneer de acteur buiten de traditionele uitvoeringsruimte beweegt, zoals in de vleugels of publiek. Dit proces van detailverlichting is uniek voor elke ontwerper en voorstelling.