Sumer, bloeiend van ca. 4500 tot 1900 v.Chr. in het oude Mesopotamië (modern Irak), ontwikkelde een van de vroegste georganiseerde beschavingen. Hun bestuurlijke innovaties legden de basis voor opvolgende Mesopotamiëse samenlevingen. Zo regeerden de Sumeriërs zichzelf:
De Sumeroese beschaving bestond uit soevereine stadsstaten, elk met eigen politiek en economisch systeem. Prominente centra waren Ur, Uruk en Kish.
Elke stadstaat werd geregeerd door een koning (lugal) die significante militaire, godsdienstige en administratieve autoriteit had.
Tempels functioneerden als centrale economische instituties, oogstoverschot verzamelend, als opslag dienend, hulpbronverdeling beheerend, en een groot deel van de economie überwakend.
Sommige stadsstaten kenden een raad van oudsten (abgal) of vergadering (gub) die de koning adviseerde en meebesliste.
De samenleving was hiërarchisch: elite omvatte priesters, koningen, administrators; de meerderheid waren boeren en ambachtslieden. Schrijvers vormden een gerespecteerde klasse essentieel voor archivering en bestuur.
De Sumeriërs ontwikkelden vroege wetboeken, met name de Wetcode van Ur-Nammu (ca. 2100 v.Chr.), wettelijke principes en straffen vaststellend.
Tempels dienden vaak als administratieve hubs waar economische transacties, gerechtelijke procedures en archivering plaatsvonden.
Sumeriërs deden uitgebreide regionale handel en waren pioniers in het gebruik van zilver als valuta.
Stadsstaten voerden diplomatie, sloten allianties en voerden oorlogen om politieke dominantie of hulpbronnen te verzekeren.
Doorheen Sumer's geschiedenis stegen verschillende stadsstaten periodiek tot prominentie, vormende grotere koninkrijken als het Akkadische Rijk. Toch bleven bestuurlijke structuren geworteld in Sumeroese fundamenten, een model voor latere Mesopotamiëse beschavingen.