Wagner schreef niet zomaar opera's – hij herconceptueerde wat opera kon zijn. Zijn concept van Gesamtkunstwerk ("totaalkunstwerk") smolt muziek, drama en visueel spectacle tot een geeind ervaring. Zeven innovaties vormden het genre:
Korte muzikale thema's gebonden aan personages, emoties of ideeën creëren een web van associaties dat het publiek door complexe verhalen leidt (de Ringcyclus gebruikt er tientallen).
Het orkest wordt een dramatische verteller, niet slechts begeleiding – rijke texturen, chromatische harmonie en dynamiekbereik brengen psychologie en sfeer over.
Dreef tonaliteit tot de grenzen met chromatisme, onopgeloste dissonantie en "eindeloze melodie", emotionele intensiteit verhogend (de Tristan und Isolde "Tristan-akkoord" veranderde muziekgeschiedenis).
Griek uit Noorse/Duitse mythologie (Ring) en middeleeuwse legenden (Parsifal, Tristan) om universele menselijke strijden te verkennen.
Muziek uitdrukt innerlijke staten waar woorden tekortschieten; naadloze fusie van aria en recitatief creëert continue dramatische stroom – geen "nummers", alleen ontvouwing.
Controleerde verlichting, decors, kostuums en beweging om immersieve, multisensorische ervaringen te creëren. Hij ontwierp zijn eigen theater (Bayreuth) om het te realiseren.
Diep beïnvloed Debussy, Strauss, Mahler, Puccini en moderne filmscores. Zijn visie blijft de benchmark voor operatieambitie.