Diegenen niet afkomstig van een achtergrond in de kunsten hebben vaak moeite om de diepgaande verschillen tussen traditionele en moderne kunst te realiseren. Terwijl veel van deze verschillen geworteld zijn in de sociale omstandigheden waaronder kunst historisch geproduceerd is, zijn er ook verschillen die je kunt onderscheiden door simpelweg naar de twee typen kunst te kijken.
Kunstcriticus Robert Hughes heeft het effect van de avant-garde op het kijkende publiek beschreven als "de schok van het nieuwe." Hoewel dit moeilijk te begrijpen is vanuit een hedendaags perspectief, waarin nieuwe kunst bijna altijd verwacht wordt schokkend te zijn (tot de mate dat de schokfactor en haar kant-en-klaar assimilatie in universele acceptatie het bijna banaal lijkt te maken), was er een tijd dat het schilderen van een naakte vrouw in een niet-religieuze context, omringd door een groep mannen, de publieke moraal serieus beleedigde. Dit was het effect van Manet's legendarische schilderij, "The Luncheon on the Grass," toen het voor het eerst getoond werd in Parijs in 1863.
Waar traditionele schilderkunst en beeldhouwkunst bijna altijd gebaseerd was op de menselijke figuur of het landschap, brak moderne kunst met deze traditie in wat algemeen aangeduid wordt als abstracte kunst. In abstractie verschijnt niets wat we in staat zijn te herkennen uit de echte wereld in de schilderij of beeldhouwkunst. In plaats daarvan roept de kunstenaar vormen en ontwerpen op uit zijn verbeelding en projecteert ze in zijn eigen visuele ruimte. Een prominente voorbeeld van abstracte schilderkunst is Joan Miró's "La Leçon de Ski" (1966). Een groep artiesten in New York in de jaren '40 en '50 bekend als de Abstract Expressionisten zou dit nog verder nemen door de daad van schilderen zelf te privilegeren boven het afgeronde product. Jackson Pollock is misschien het bekendste lid van deze groep.
Waar kunst traditioneel gedefinieerd werd binnen de parameters van schilderen, tekenen, beeldhouwkunst en architectuur, zijn deze beperkingen door de 20e eeuw heen getranscendeerd door de ontwikkeling van nieuwe media zoals videokunst, performancekunst, land art en installatiekunst. Zelfs traditionele media zoals schilderen en beeldhouwkunst zijn significant gewijzigd. Artiesten als Robert Rauschenberg en Dieter Roth zouden traditionele materialen als olieverf en klei achterwege laten, in plaats daarvan gevonden objecten, prullen en winkelmaterialen gebruiken bij het maken van hun schilderijen en beeldhouwwerken - vaak curieuze kunstwerken creërend die noch tot de traditionele categorieën van schilderkunst NOCH beeldhouwkunst behoorden.