Correctie: Gustave Courbet (1819–1877) stichtte Realisme niet—artiesten als Jean-François Millet en Honoré Daumier schilderden onvervalse hedendaagse leven eerder. Maar Courbet noemde het, manifesto-deed, en dwong de kunstwereld het te confronteren. Hij veranderde een neiging in een beweging.
Hij schilderde boeren, arbeiders, prostituees, en zijn eigen gezin op monumentale doeken (bijv. The Stonebreakers, 1849; A Burial at Ornans, 1850)—formaten voorbehouden voor geschiedenis, mythe, of koninklijke. Hij verklaarde: "Toon me een engel en ik zal er een schilderen."
Geen academische "afwerking," geen chiaroscuro-drama, geen compositieke gratie. Hij schilderde vuil onder nagels, zakkende borsten, modderige laarzen, vermoeide gezichten—waarheid zoals hij zag, niet zoals de Academie leerde.
Grof penseelwerk, paletmes-toepassing, onhandige composities, gedempte aardetinten. Het gebrek aan afwerking was het punt: authenticiteit boven schoonheid.
The Stonebreakers blootlegt kinderarbeid en landelijke armoede. The Artist's Studio (1855) allegoriseert de verwaarlozing van echt leven door de kunstestablishment. Realisme werd politiek.
Courbet's 1855 "Pavilion of Realism" (zelfgefinancieerde retrospectief na Salon-wijzing) was de beweging's onafhankelijkheidsverklaring. Hij baande de weg voor Manet, de Impressionisten, en elke artiest die insistenceerde op het schilderen van nu.