De Sumeriërs, de mensheid's eerste bekende beschaving (ca. 4500–1900 v.Chr.), bouwden een rijk spiritueel raamwerk dat elk aspect van het leven doordroeg. Zo begrepen ze het goddelijke:
Ze vereerden honderden anthropomorfe godheden—gods en godinnen met distincte personheden, domeinen en menselijke emoties (jaloezie, liefde, toorn, launen).
Het pantheon was gestructureerd:
Elke stadstaat claimde een patroongod als goddelijke beschermer en legitieme heerser:
De patroon's tempel was het fysieke en spirituele centrum van de stad.
Massive ziggurats en tempelcomplexen dienden als:
Priesters en priesteressen vormden een krachtige professionele klasse.
Mythen, hymnen, gebeden, bezweringen en koninklijke inscripties werden vastgelegd op kleitabletten in cuneiform. Het Epos van Gilgamesh—verkennend sterfelijkheid, vriendschap en de zoektocht naar betekenis—is het kroonprestatie.
Godden vormden actief menselijke zaken. Tekens (leverwaarneming, hemelse gebeurtenissen, dromen) gidden koninklijke en persoonlijke beslissingen. De grens tussen natuurlijk en bovennatuurlijk was doordringend.
De overledenen daalden naar Kur, een sombere, stoffige onderwereld geregeerd door Nergal en Ereshkigal. Bestaan daar was schaduwachtig en verminderd—geen beloning/straf-dichotomie als in latere religies. Correcte begrafenis en lopende begraafnisofferandes door nakomelingen vergemakkelijkden de reis.
Kortom: een diepzinnig religieus, hiërarchisch, stad-gecentreerd wereldbeeld waar het goddelijke intiem, eisend en onlosmakelijk van de burgerlijke orde was.