toen een enkel verveerd fossiel uit de Solnhofen-kalksteen in 1861 naar voren kwam, beslechtte het geen debatten – het ontbrandde ze. Archaeopteryx lithographica arrivé twee jaar na On the Origin of Species, en de wetenschappelijke gemeenschap projecteerde op het fossiel elke hoop en angst over evolutie.
Thomas Henry Huxley en andere Darwinians grepen de combinatie van reptielachtige tanden, botten staart, en gekleurde vingers met onmiskenbare vogelveren en vleugels. Hier, argumenteerden ze, was de overgangsvorm die Darwin voorspelde – een reptiel dat in realtime een vogel werd.
Richard Owen, Huxley's grote rival, toegekend de veren, maar insisteerde dat het skelet fundamenteel vogelachtig was. Voor Owen was Archaeopteryx simpelweg een vroege vogel met ancestrale kenmerken – geen bedreiging voor zijn archetype-theorie.
Sommige naturalisten, onwillig om "vogel" status te verlenen aan iets met tanden en een lange staart, classificeerden het als een reptiel dat onafhankelijk vlucht had geëvolueerd – een convergentie-curiositeit, geen liniebrug.
Meer dan 150 jaar en een dozijn meer specimen (inclusief de exquise Thermopolis- en Berlinexemplaren) hebben de taxonomie opgelost. Archaeopteryx is onmiskenbaar een overgangsfossiel: een niet-aviale dinosaurus met pennaeuse veren, asymmetrische vliegveren, een furcula (wensbeen), en een omgekeerde hallux – maar nog steeds een volle set tanden, een lange botten staart, en ongefuseerde handbotten. Het zit aan de basis van Avialae, het clade dat leidt tot moderne vogels.
Het debat van 1861 was nooit echt over één fossiel. Het ging over of het bewijs zou mogen spreken. Uiteindelijk deed het dat.