Dehumanisatie is het proces waarbij mensen symbolisch of letterlijk worden ontdaan van menselijke kenmerken, tot monsters, dieren of automaten. In de 20e eeuwse literatuur werd dit thema wijdverspreid door maatschappelijke en technologische veranderingen. Voorbeelden: de wilde jongens in 'Heer der Vliegen' (Golding) en de dieren in 'Dierenboerderij' (Orwell). Een van de krachtigste uitdrukkingen is Franz Kafka's 'De Metamorfose' (1913).
In de eerste zin ontwaakt Gregor Samsa als 'een monstrueus ongedierte'. Zijn dehumanisatie is letterlijk: hij is een 1,80 m grote kever, bewust van zijn pantser en poten. Hij leert zich verplaatsen, zelfs muren en plafonds beklimmen.
Zijn percepties veranderen: het raam toont een 'kenmerkloze woestijn'. Geur en smaak veranderen: zoete melk wordt walgelijk, vers voedsel onhoudbaar. Hij treft rotte resten aan.
Zijn vader reageert met woede en schrik, tweemaal verwondend hem. Gregor stopt met 'zijn familie' te zeggen; ze worden 'de moeder', 'de vader', 'de zus'. Uiteindelijk noemt zus Grete hem 'het monster' en dringt aan op verwijdering.
Zijn omgeving verandert mee. Eerst proberen moeder en zus de kamer leeg te maken voor comfort, maar hij vasthoudt aan menselijke meubels. Later stopt Grete met schoonmaken; de kamer wordt vuil, vol onnodige meubels en afval. Geen menselijke woonruimte meer, maar een echte leefomgeving voor het ongedierte dat hij is geworden.