Toen Edgar Allan Poe 'The Murder in the Rue Morgue' in 1841 schreef, gaf hij een heel genre misdaadfictie het leven. Schrijvers over de hele wereld vermaken publiek nog steeds met grijpende mysteries die gruwelijke daden omvatten. Misdaadfictieromans gebruiken gemeenschappelijke kenmerken om in te spelen op de menselijke wens om de waarheid te ontdekken.
Misdaadfictie draait typisch om een misdaad, vaak een moord, die onmogelijk lijkt op te lossen. Deze schijnbaar onoplosbare misdaad zet dingen in gang en duwt het verhaal op een pad om op de een of andere manier te achterhalen wat er gebeurd is. Soms vindt de misdaad op de pagina plaats, en andere keren ontdekken de personages alleen de nasleep. De misdaad is het hart van het verhaal, en zijn schijnbaar onoplosbare kwaliteit haakt de lezer en de protagonista. Het wordt de dryvende motor van het boek.
Zelfs als de protagonista begint als onverschillig tegenover de misdaad, moet hij op een gegeven moment geïnteresseerd, zo niet geobsedeerd, raken met het oplossen van het mysterie. Toen Sir Arthur Conan Doyle Sherlock Holmes aan de wereld introduceerde, werd een geïnteresseerde detective een veelvuldig gebruikte protagonista in veel misdaadfictieromans. De onderzoek doet de opsporer doorgaans in angstaanjagende situaties, waar vaak het leven van de opsporer bedroed wordt, maar hij kan niet opgeven. Hij moet vechten om niet alleen levend te blijven, maar ook de misdaad op te lossen.
Hoewel de mate van verfoeiing varieert in misdaadfictie, begaat meestal een ongewenst personage de daad. Ongewenste personages bevolken misdaadverhalen ook typisch in kleine rollen. Deze personages kunnen bendes, gangsters of kleine dieven zijn die de opsporer moet onderzoeken, ondervragen en misschien vertrouwen om het mysterie op te lossen.
Misdaadfictie verhoogt typisch de spanning tot de finale conclusie. Hoe dichter de opsporer komt bij het oplossen van de misdaad, hoe meer gevaar ze loopt, ofwel van andere personages of de omgeving. Hoewel misdaadfictie overal in de wereld kan plaatsvinden, helpt de setting vaak spanning en gevaar te creëren, zoals wanneer Sherlock Holmes in Londons zwierige onderbuik duikt of Mikael Blomkvist de harde winteromstandigheden moet doorstaan in Stieg Larssons 'The Girl with the Dragon Tattoo'.