Het sonnet is een duurzame en gewaardeerde poëtische vorm. De strikte richtlijnen bieden de bekwame dichter de kans om zijn vaardigheden te demonstreren door diepe gedachten mooi uit te drukken binnen de beperkingen van de vorm. Traditioneel gaan sonnetten vaak over liefde, hoewel veel andere onderwerpen in sonnetvorm zijn behandeld in toonvallen van lyrisch tot ironisch.
De ritme van een sonnet heet jambische pentameter. Een jamb is een paar lettergrepen waar de tweede benadrukt is. Een regel jambische pentameter bestaat uit vijf jamben op een rij, wat leidt tot een herhalende afwisseling van onbenadrukte en benadrukte lettergrepen. De derde regel van Shakespeare's sonnet 18 biedt een helder voorbeeld: 'Ruwe winden schudden de darling knoppen van mei.' De klemtoon valt op 'win-den', 'schud-den', 'dar-ling', 'knop-pen' en 'mei'.
Sonnetten zijn 14 regels lang, meestal verdeeld in strofen wier lengte afhangt van de sonnetstijl. Het klassieke Engelse sonnet is verdeeld in drie kwartijnen en een couplet. Een kwartet is een set van vier regels, een couplet een set van twee. Het couplet aan het einde biedt meestal commentaar of een wending op het onderwerp van de rest van het gedicht. Andere sonnetstijlen verdelen de 14 regels anders, maar behouden dezelfde lengte.
Een Engels sonnet heeft een vast rijmschema georganiseerd per strofe. De eerste strofe heeft een ABAB-schema: de eerste en derde regel rijmen met elkaar, en de tweede en vierde rijmen met elkaar, maar niet met de eerste en derde. De tweede en derde strofen hebben hetzelfde patroon met andere rijmen, wat CDCD en EFEF patronen creëert. De regels van het laatste couplet rijmen met elkaar maar met geen andere regels, aangeduid met GG.
Hoewel het Engelse (of Shakespeareaanse) sonnet een van de meest verspreide conventies is, zijn er andere variaties. Een Italiaans (of Petrarchiaans) sonnet is verdeeld in een octaaf (acht regels) en een sestet (zes regels) met een rijmschema van ABBAABBA en ofwel CDECDE of CDCCDC. Een Spenseriaans sonnet is een variant van het Engelse sonnet dat een gekoppeld rijmschema gebruikt, rijen delend tussen strofen voor een schema van ABAB BCBC CDCD EE.