Het genre poëzie kan vaak meer elliptisch, verwarrend en moeilijk zijn dan proza, en studenten vinden zich soms in de war over waar te beginnen bij het schrijven over poëzie. Door verschillende methoden van poëzieanalyse te leren, kan een lezer poëzie beter begrijpen en waarderen.
Vanwege de focus van poëzie op structuur, is formalistische analyse een goede keuze voor poëzie. Formalisme kijkt naar een kunstwerk zelf, buiten de context van cultuur of de biografie van de auteur. Formalistische analyse is geïnteresseerd in de organisatie van een gedicht en in het vinden van paradoksen en complexiteit binnen het gedicht. De keuze van regelafbrekingen, lengte, rimeschema en stroftype worden allemaal geanalyseerd op betekenis en doel in formalistische kritiek. Op taalniveau kan een formalistische analyse focussen op de woordkeuzes van de auteur, anspielingen en gebruik van figuurlijke taal. Formalistische analyse besteedt nauwkeurige aandacht aan alle elementen van het gedicht en hoe ze samenpassen om het gedicht als een geheel te creëren.
Psychologische analyse omvat het gebruik van Freudiaanse of Jungiaanse terminologie en ideeën om een gedicht te begrijpen. Termen als archetypen, onbewust, Oedipuscomplex en collectief onbewust worden in psychologische analyse gebruikt. Een voorbeeld van dit soort kritiek zou zijn het zoeken naar gemeenschappelijke mythologische thema's (zoals de "held" of de "zoektocht") in een gedicht of het zoeken naar symbolen en beelden die onbewuste wensen aangeven (zoals het vinden van beelden van grotten of zwaarden, die vaak vrouwelijke en mannelijke seksualiteit aangeven in Freudiaanse lezingen). Dit soort poëzieanalyse vereist een duidelijke begrip van de terminologie betrokken bij Freudiaanse en Jungiaanse analyse.
Deconstructieve theorie zoekt naar aanwijzingen die erop wijzen dat een tekst uiteindelijk het tegenovergestelde betekent van wat het claimt te betekenen in de meest voor de hand liggende interpretatie. Bijvoorbeeld, een gedicht dat duidelijk over de liefde tussen een moeder en dochter lijkt, kan, onder een deconstructieve lens, lijken eigenlijk over diepe afkeer tussen deze twee gezinsleden te gaan. Deconstructieve lezingen zoeken naar details die het centrale punt tegenspreken en woordkeuzes die verborgen gevoelens onthullen. Een deconstructieve analyse is essentieel lezen voor contradictie, dus het is belangrijk om de basismethoden van formalistische analyse te hebben voordat je een succesvolle deconstructieve lezing kunt doen.
Literaire traditie analyse veronderstelt dat een gedicht deel is van een lange traditie van eerdere teksten en moet geanalyseerd worden tegen die geschiedenis. Bij het gebruik van literaire traditie analyse, denk na over wat voor genre of type literatuur het stuk in valt. Als het gedicht een sonnet is, denk dan over de geschiedenis van sonnetten: Hoe hebben meesters van de vorm het sonnet gebruikt, en hoe past dit gedicht in eerdere gebruiken of varieert het? Naast structurele literaire tradities, denk over retorische tradities. Bijvoorbeeld, elegieën zijn een traditionele vorm van gedicht over een dood. Als je gedicht primair over een individu na hun dood gaat, denk na over hoe je gedicht, zelfs als het niet duidelijk gelabeld is als een "elegie," in die traditie past. Voor deze stijl poëzieanalyse, moet je een goed greep hebben op basis literaire termen en enig gevoel voor literaire geschiedenis.