In de laatste dagen van John Adams' presidentschap ontketende een routinematig administratief verzuim een van de meest invloedrijke juridische strijden in de Amerikaanse geschiedenis. William Marbury, een loyale Federalist, was aangesteld als vrederechter voor het District of Columbia. Zijn commissie, getekend en gesegeld, lag onbezorgd op het bureau van Staatssecretaris John Marshall toen Thomas Jefferson het ambt aanvaardde.
Jefferson's nieuwe Staatssecretaris, James Madison, weigerde op last van de president de commissie te leveren. Marbury klaagde aan, verzoekend het Hooggerechtshof om een mandaat om levering te dwingen. De zaak plaatste Hoofdrechter John Marshall – zelf een Adams-aanwijzing en de ambtenaar die de commissie niet had bezorgd – in een buitengewone positie.
In zijn briljante 1803-oordeel oordeelde Marshall dat Marbury wel recht had op zijn commissie, maar het Hof de bevoegdheid ontbrak om het mandaat uit te reiken omdat de relevante paragraaf van de Judiciary Act van 1789 ongrondwettig was. Door een wet van het Congres ongeldig te verklaren, vestigde Marshall het principe van justicele toetsing – de macht van het Hooggerechtshof om de Grondwet uit te leggen en wetten die daarmee in conflict zijn te vernietigen.
Hoewel Marbury nooit zijn commissie ontving, vormde de zaak fundamenteel het Amerikaanse systeem van checks and balances. Vandaag de dag blijft Marbury v. Madison de hoeksteen van het constitutionele recht, bevestigend de rol van de rechterlijke macht als een gelijkwaardige tak die wetgevende en uitvoerende overreik kan toetsen.