Van Frankenstein, Dr. Moreau en Dr. Jekyll tot Dr. Lewis Dodgson uit 'Jurassic Park': literatuur stelt wetenschappers vaak voor als waanzinnig. Misschien was Christopher Marlowe's Dr. Faustus, die zijn ziel aan de duivel verkocht voor magische krachten, het eerste voorbeeld. Het stereotyp van de dolle wetenschapper bereikte zijn hoogtepunt in populaire literatuur door romantische en victoriaanse schrijvers als Mary Shelley en H.G. Wells. Vandaag is de dolle wetenschapper een standaardtrope in romans, films, series en strips.
Wetenschappers in de literatuur zijn doorgaans blanke mannen van jonge of middelbare leeftijd. Ze houden zich bezig, opgesloten in hun laboratoria, geboeid over dampende bekertjes en verwaarlozend voeding en hygiëne, terwijl ze in een groeiende obsessie experimenteren met een altijd ontwijken ontdekking of uitvinding. Vaak grenzen deze ontdekkingen aan alchemie, magie of andere fantastische concepten die in strijd zijn met de wetten van de natuur.
Archetypische wetenschappers zijn genialen; ze stuiten op een ontdekking die elke wetenschapper vóór hen onmogelijk achtte. Dr. vindt een manier om leven te creëren, Dr. Moreau om dieren te vermenselijken en Dr. Dodgson om dinosauriërs te klonen. Toch overschaduwt hun passie voor de ontdekking de overweging van de dreigende gevaren.
Het succes van deze ontdekkingen hangt altijd af van het offeren van ethiek. Dr. Frankensteins ethische gebrek is zijn poging God te spelen door leven uit het niets te scheppen. Dr. Moreaus experimenten omvatten het mishandelen van dieren en het spelen met de grens tussen mens en dier. Soms worstelen wetenschappers intern met deze morele dilemma's, vaak hun ambities rationaliserend om hun geweten te ontlasten.
Helaas keren deze ontdekkingen zich uiteindelijk tegen hun makers. De wetenschappers bereiken succes, ontdekken dan maar dat ze monsters hebben geschapen, zoals in de gevallen van Dr. Jekyll, Dr. Frankenstein, Dr. Moreau en Dr. Dodgson. In alle verhalen veroorzaken de monsters een enorme hoeveelheid dood en lijding, de wetenschappers zelf niet uitgezonderd. Uiteindelijk moeten de wetenschappers zich verzoenen met de gevolgen van hun ambities. Geen plot laat de monsters leven; ze moeten meestal sterven, soms samen met hun scheppers.