Realisme staat of valt met verisimilitude – de streven naar waarheid, nauwkeurigheid en echtheid in het verhaal. Het plot in realistische literatuur mag boeiend zijn, maar komt maar op de tweede plaats na de nadruk op verisimilitude. In Amerika kreeg deze vorm van "echte" fictie na de Burgeroorlog een vaste voet en is sindsdien een populaire techniek onder schrijvers gebleven. De techniek richt zich ook zwaar op de herkenbaarheid voor de gemiddelde lezer. Vaak weerspiegelt de literatuur het middenklassenleven en is het minder waarschijnlijk dat verhalen worden verteld die alleen leden van de aristocratie zouden meemaken. Het is bedoeld om op elke manier echt aan te voelen, zelfs als locaties en personages volledig uit de verbeelding van de schrijver ontsproten.
De personages in een realistisch literair werk zijn de primaire focus. Karakter gaat in waarachtig realisme altijd boven plot. Het ontwikkelen van een geloofwaardig personage dat dingen zegt of ondernemt die consistent lijken met zijn karakter, is een essentieel onderdeel van het creëren van een realistisch werk. Een realistisch personage is gedetailleerd, complex en heeft ethiek en moraal die vaak in de weg zitten van de actie die hij of zij moet ondernemen om de conflict in het verhaal op te lossen.
Drama is beperkt in een realistische roman en de gebeurtenissen die plaatsvinden, zijn doorgaans dingen die je redelijkerwijs in het alledaagse leven kunt verwachten. Er zijn geen sensationale scènes in het realisme, in tegenstelling tot romantische, sciencefiction- of naturalistische romans waar alles kan en meestal wel gebeurt om het verhaal tot een einde te brengen of spanning te creëren. De gebeurtenissen in het realisme zijn altijd aannemelijk en grote zorg wordt besteed om de lezer te overtuigen dat het verhaal dat ze lezen, potentieel in het echte leven zou kunnen gebeuren.
Taal is een belangrijk onderdeel van realisme. Als je ooit Shakespeare hebt gelezen en direct opmerkte dat niemand zo praat, dan zou je het tegendeel kunnen zeggen over een realistisch werk. Je zou eerder uitroepen dat je mensen kent die precies zo praten. Personages spreken zoals je ze verwacht te horen, gebaseerd op hun herkomst, opleidingsniveau en andere factoren. Het gebruik van spelling om het volkstaal te versterken is gebruikelijk, en het enkel gebruiken van woorden die normaal in een echt gesprek op die tijd en plaats gezegd zouden worden, is ook een belangrijk element.