Literaire genres omvatten drama, avontuur, epos, fantasie, fabel, historisch fictie, sciencefiction, mystery, biografie en meer. Verhalen gecategoriseerd in hetzelfde genre houden zich aan vergelijkbare regels en verwachtingen voor personages, conflicten, settings, thema's en plotontwikkeling. Het identificeren van een verhaals genre kan inzicht geven in wat de schrijving moet vervullen. Het noteren wanneer regels van het genre gebroken, gebogen of uitgedaagd worden, kan helpen het bericht en doel van het verhaal te analyseren.
De tijd en plaats waarin een verhaal zich afspeelt, bieden context voor verhaalgebeurtenissen en personageperspectieven. Het identificeren van periodes van verleden, heden en toekomst en het overwegen van de specifieke kwaliteiten van de verhaallocatie informeren je over die context, wat bijdraagt aan waarden, verwachtingen en zorken die de wereld van het verhaal kenmerken.
De manier waarop een schrijver kiest om de gebeurtenissen van een verhaal te rangschikken – in volgorde van begin tot eind, in omgekeerde volgorde, informatie terughouden voor een grote onthulling, springen van het ene perspectief naar het andere, etc. – beïnvloedt de reactie van een lezer op het verhaal en informeert het thematische doel van de auteur.
Een verhaals perspectief informeert de graad waarin de verteller onbetrouwbaar of partijdig kan zijn in het overbrengen van de wereld en gebeurtenissen van het verhaal. Een derde-persoon allwetend (kent en vertelt over alle personages) of derde-persoon beperkt perspectief (vertelt over een enkel personage) is objectief, gepresenteerd door een verteller zonder rol in het verhaal zelf. Echter, een eerste-persoon perspectief wordt gepresenteerd door een verteller die ook deelneemt aan het verhaal zelf, en kan daardoor gekleurd zijn door dat perspectief. Perspectief beïnvloedt de reactie van een lezer op verhaalgebeurtenissen en personages, dus het analyseren van waarom een schrijver het perspectief koos dat hij deed, kan ook inzicht geven in de thema's en het doel van het verhaal.
Personagebeschrijvingen, personages, acties, wensen, conflicten, groei (of gebrek daaraan) en interacties met andere personages laten lezers weten over hun doel en significantie binnen de wereld van het verhaal. Lezers besteden de meeste aandacht aan hoofdpersonages, maar zelfs bijpersonages verdienen analyse, aangezien ze doelbewust in het verhaal geïntegreerd zijn.
Het identificeren van alle perspectieven van een verhaals centraal conflict (mens vs. mens, mens vs. zichzelf, mens vs. natuur, etc.) en de manieren waarop personages dat wel of niet oplossen, informeert ook het thematische doel van een verhaal.
Auteurs kunnen personages, objecten, kleuren en andere elementen gebruiken om abstracte ideeën te symboliseren zoals hoop, liefde, verlangen, wanhoop, hebzucht en meer, afhankelijk van de context en zorgen van het verhaal. Motieven treden op wanneer dergelijke symboliek, juxtaposities of literaire middelen herhaaldelijk in een verhaal voorkomen, wat hun significantie in relatie tot de thema's van het verhaal signaleert.
Alle elementen van een verhaal komen samen in een schrijvers verkennning van diverse universele thema's. De manier waarop hij die tools gebruikt, geeft lezers aanwijzingen over zijn positie op een thema en de algehele intentie van zijn verhaal.