Literatuurwetenschappers verschillen over de jaren die de modernistische periode omvatten, maar het algemeen overleg is dat modernistische auteurs publiceerden vanaf de jaren 1880 tot midden jaren 1940. Tijdens deze periode onderging de samenleving op elk niveau diepgaande veranderingen. Oorlog en industrialisatie leken de individu te devalueren. Wereldwijde communicatie maakte de wereld kleiner. De snelheid van verandering was duizelig. Schrijvers reageerden op deze nieuwe wereld op diverse manieren.
In modernistische literatuur is het individu interessanter dan de samenleving. Specifiek waren modernistische schrijvers gefascineerd door hoe het individu zich aanpaste aan de veranderende wereld. In sommige gevallen triomfeerde het individu over obstakels. Voor het grootste deel had modernistische literatuur personages die maar net hun hoofd boven water hielden. Schrijvers presenteerden de wereld of samenleving als een uitdaging voor de integriteit van hun personages. Ernest Hemingway wordt vooral onthouden voor levendige personages die hun omstandigheden op face value accepteerden en volhardden.
Modernistische schrijvers braken vrij van oude vormen en technieken. Dichters verlaten traditionele rijmschema's en schreven in vrije verzen. Romanauteurs trotsden alle verwachtingen. Schrijvers mengden beelden uit het verleden met moderne talen en thema's, creërend een collage van stijlen. De binnenwerking van het bewustzijn was een veelvoorkomend onderwerp voor modernisten. Deze bezigheid leidde tot een vertelvorm genaamd "stream of consciousness" (bewustzijnsstroom), waarbij het vertelperspectief van de roman dwaalt in een patroon dat menselijke gedachte nabootst. Auteurs als James Joyce en Virginia Woolf, en dichters T.S. Eliot en Ezra Pound, zijn bekend om hun experimentele modernistische werken.
De slachting van twee wereldoorlogen beïnvloedde schrijvers van de diepe periode. Verscheidene grote Engelse dichters vielen of werden gewond in WOI. Tegelijkertijd herschikte mondiale kapitalisme de samenleving op elk niveau. Voor veel schrijvers werd de wereld een meer absurde plek elke dag. De mysterie van het leven ging verloren in de haast van het dagelijks leven. Het zinloze geweld van WOII was nog meer bewijs dat de mensheid de weg kwijt was. Modernistische auteurs beeldden deze absurditeit in hun werk. Franz Kafka's "The Metamorphosis", waarin een reizigeverkoper verandert in een insectachtig wezen, is een voorbeeld van modern absurdisme.
De modernistische schrijvers laden objecten, mensen, plaatsen en gebeurtenissen met significante betekenissen. Ze verbeeldden een realiteit met meerdere lagen, velen verborgen of in een soort code. Het idee van een gedicht als een raadsel dat gekraakt moet worden, had zijn begin in de modernistische periode. Symbolisme was geen nieuw concept in literatuur, maar het specifieke gebruik van symbolen door modernisten was een innovatie. Ze lieten veel meer aan de verbeelding van de lezer over dan eerdere schrijvers, wat leidde tot open narratives met meerdere interpretaties. Bijvoorbeeld, James Joyce's "Ulysses" bevat in elk hoofdstuk kenmerkende, open symbolen.
Schrijvers van de modernistische periode zagen literatuur meer als een vak dan als een bloei van creativiteit. Ze geloofden dat gedichten en romans samengesteld waren uit kleinere delen in plaats van het organische, interne proces dat eerdere generaties beschreven. Het idee van literatuur als vak voedde de modernisten's verlangen naar creativiteit en originaliteit. Modernistische poëzie bevat vaak vreemde talen, dense vocabulaire en uitgevonden woorden. De dichter e.e. cummings gaf alle structuur op en spreidde zijn woorden over de hele pagina.