Terwijl de vleeslijke sensualiteit van Barokkunst een wereld weg lijkt van de cynische, ironische metafysieke poëzie, zijn de twee sterk verbonden door hun houding ten opzichte van de sociale en culturele krachten van hun tijd.
De 17e eeuw in Europa was een donkere en conflictueuze tijd. Langdurige en gewelddadige oorlogen; antagonisme tussen protestanten en katholieken; en nieuwe revoluties in wetenschap, wiskunde en filosofie provoceerden sociale veranderingen en angsten die een sterke invloed hadden op de artistieke en literaire bewegingen van de dag. De Barokbeweging in de beeldende kunsten, architectuur en muziek en de Britse metafysieke poëzie weerspiegelden deze culturele spanningen.
De Barokbeweging in architectuur, muziek en de beeldende kunsten streefde ernaar een sterke emotionele reactie op te wekken bij de kijker door dramatische, extravague en flamboyante afbeeldingen van zowel religieuze ideologie als het alledaagse leven. De Barokbeweging had zijn wortels in de Counter-Reformatie van de Katholieke Kerk, die erop gericht was de austeriteit van het protestantisme te compenseren met een meer sensuele, esthetische benadering van de godsdienst, die toegankelijker zou zijn voor een breder publiek. Veel kunstenaars van de Barokperiode blijven hoog geëerd, waaronder Rubens, Rembrandt en Vermeer in schilderkunst; Bernini in architectuur; en J.S. Bach en Händel in muziek.
Metafysieke literatuur verwijst naar het werk van diverse 17e-eeuwse Britse dichters die reageerden tegen de hoogdravende poëtica van de 16e eeuw door een objectieve, rationele en vaak cynische benadering van het poetische onderwerp te hanteren. Deze houding weerspiegelt zich in wat literatuurtheoretici de "metafysieke conceptie" noemen, of de poetische poging om een verbinding te trekken tussen het fysieke en het transcendente, vaak met schokkende resultaten. De leidende dichters in deze traditie zijn John Donne, Andrew Marvell, George Herbert, Edward Herbert en Robert Carew.
Op het eerste gezicht staan de Barokbeweging en metafysieke poëzie in scherpe contrast met elkaar. De Barokbeweging was voornamelijk Italiaans en Duits, terwijl metafysieke poëzie een Brits fenomeen is. Metafysieke poëzie was vaak ironisch en satirisch, terwijl de Barok zich richtte op het creëren van een gevoel van betrokkenheid, in plaats van afstand van het publiek. Toch, ondanks deze verschillen, zijn de twee tradities sterk verbonden. Zowel metafysieke poëzie als de Barok berusten op een krachtige emotionele reactie van de lezer om hun boodschap over te brengen en bewegen tussen religieuze en wereldse onderwerpen om hun dramatische effect te versterken. Bovendien reageerden beide bewegingen sterk tegen het idealistische humanisme van de 16e eeuw door de menselijke natuur en samenleving als gewoon en soms zelfs vulgair te portretteren.