Het woord Renaissance komt rechtstreeks uit het Frans, waar het letterlijk "hergeboorte" betekent. Het afgeleid van het werkwoord renaître ("weer geboren worden"), wat de voorvoegsel re- (weer) combineert met naître (geboren worden). Dat Franse werkwoord gaat terug op het Latijn nasci, ook "geboren worden" betekenend.
De term als historisch label werd bedacht door de 19e-eeuwse Franse historicus Jules Michelet in 1855. Hij gebruikte het om de uitzonderlijke culturele bloei te beschrijven die Europa overstroomde van de 14e tot de 16e eeuw – een herleving van de kunst, kennis en humanistische filosofie van de klassieke oudheid na wat eerdere geleerden de "Middeleeuwen" noemden. De metafoor van hergeboorte vangt hoe denkers en kunstenaars van die tijd bewust naar het oude Griekenland en Rome keeken voor inspiratie, zichzelf zien als een beschaving die duizend jaar geslumberd had te wekken.