Prins Hendrik verliet Portugal nooit, maar de kapiteins die hij financierde – Gonçalves, Tristão, Cadamosto, Gomes – werden de eerste Europeanen sinds de oudheid die systematisch de samenlevingen van de West-Afrikaanse kust documenteerden. Hun ontmoetingen waren geen "ontdekkingen"; ze waren botsingen tussen uitbreidende Portugese handel en gevestigde Afrikaanse werelden.
De vroegste reizen (1415-1430s) hielden de Maghreb-kust. Contact met Berberse handelaren in Ceuta, Tanger, en de Canarische eilanden onthulde de zuidelijke termini van de trans-Saharaanse karavaanroutes – goud, zout, slaven, leer, struisvogelveren die naar het noorden vloeiden. Dit waren gesofisticeerde handels partners, geen "inheemsten" die op beschaving wachtten.
Voorbij Kaap Verde (1446) betraden Portugese karveels de Senegal- en Gambia-riviersystemen. Ze ontmoetten:
Relaties begonnen als handel (textielen, paarden, ijzer voor goud, ivoor, slaven) maar schoven snel naar beroving toen Afrikaanse vorsten Portugese monopolie-eisen weerstonden.
Verder zuiden, de Bijagó-eilanden (Bijagós-archipel) waren zeelieden met een moederlijks clansysteem, beroemd om hun kano's en weerstand. De Baga en Nalu van de kustmangroven beheerden complexe rijstteeltsystemen. Portugese forten (feitorias) als Arguin en later São Jorge da Mina werden knopen in een handel die steeds meer gecentreerd was op menselijke lading.
Hoewel de Canarische eilanden Castiliaans waren bij verdrag, beroofden Portugese expedities (vaak onder Hendriks licentie) ze voor slaven. De Guanches – Berbers-afstammende veeherders – werden veroverd en verslaafd in een preview van het Atlantische model.
Elke ontmoeting voldeed aan een script: initiële uitwisseling, Portugese eis voor exclusieve toegang, Afrikaanse weigering, Portugese geweld, fortbouw, handel omgeleid naar Portugese schepen. De "ontmoeting" was nooit gelijk; het was de voorhoede van een systeem dat West-Afrika van miljoenen zou ontdoen.