Bands van alle genres en orkesten gebruiken de basgitaar. Het speelt een cruciale rol in de harmonie en ritme van een nummer en vormt de fundering waarop andere instrumenten kunnen bouwen.
De standaard basgitaar heeft 4 snaren. Deze zijn een octaaf lager gestemd dan de overeenkomstige snaren van een gitaar, wat het diepere geluid geeft. Er zijn ook veelvoorkomend vijf- en zes-snarige bassen.
Basisten verankeren de harmonie van een nummer door de grondtonen van een akkoordvoortgang te benadrukken. Dit helpt de toonsoort van het nummer vast te leggen.
De basgitaar, samen met drums en ritmegitaar, vormt de ritmesectie van een band. De bas bijdraagt wezenlijk aan de beat en groove van het nummer, waardoor timing cruciaal is voor correct spelen.
In jazz wordt de basgitaar gebruikt voor begeleiding zoals in rock, maar speelt ook vaker een prominente rol in solo's.
De eerste breed geproduceerde elektrische bas was Leo Fender's Precision Bass, uitgegeven in de vroege jaren '50. De uitvinding van de elektrische bas was een grote verlossing voor reizende muzikanten, die anders de reuzachtige contrabas mee moesten slepen.