Muzikanten verwijzen vaak naar een type muzikaal fenomeen bekend als een "octaaf". De octaaf is een belangrijk deel van muzikaal begrip, zowel wanneer het aankomt op theorie als uitvoering. Zelfs als je geen getrainde muzikant bent, heb je waarschijnlijk de klank van een octaaf gehoord en de aurele effecten ervaren, maar je begrijpt misschien niet de wetenschap van geluid of de plaats van de octaaf in muziektheorie en compositie.
In termen van akoestische wetenschap, bestaat een octaaf uit twee toonhoogtes waar één toonhoogte precies het dubbele van de frequentie is van de ander. Dit verwijst naar het aantal trillingen per seconde die vereist zijn om de toonhoogtes te produceren. Toonhoogtes in octaven zijn vergelijkbaar met elkaar in klank, en er is voldoende ruimte tussen octaafnoten voor een wijd bereik van andere toonhoogtefrequenties. Om deze reden wordt de octaaf gebruikt als een fundamentele grootschalige eenheid van toonhoogte in veel muzikale systemen, inclusief die voor Westerse muziek.
Toonhoogtes in octaven krijgen dezelfde letternootnamen om hun gelijkenis aan te duiden. Echter, ze worden van elkaar gedifferentieerd in hoe ze genoteerd zijn op gestafteerde muziek. Ze mogen ook nummers krijgen die overeenkomen met hun posities op een pianotoetsenbord; bijvoorbeeld, het linkerste "A" op de piano heet "A1," de volgende "A" is "A2" (enzovoort). Het bereik van octaven gebruikt in Westerse muziek is meer beperkt dan het aantal octaven dat wetenschappelijk mogelijk is, aangezien dit de muziek in een bereik houdt dat comfortabel is voor het menselijk oor om te horen.
Twee noten die een octaaf uit elkaar liggen, worden op een vijflijnen staf precies drie lijnen en vier ruimtes uit elkaar genoteerd. Dit mag het gebruik van hulpstrepen omvatten om het staf tijdelijk omhoog of omlaag uit te breiden. In sommige gevallen vermijden componisten het gebruik van te veel hulpstrepen door muziek een octaaf boven of onder de gewenste toonhoogte te schrijven, dan de instructie "8va" te schrijven om de passage een octaaf omhoog te spelen, of "8va basso" om de toonhoogte een octaaf omlaag te spelen.
De octaaf wordt beschouwd als het ultieme type van wat bekend is als een "perfect" interval, betekent dat het het meest consoberende, aangename en opgeloste geluid mogelijk heeft (met uitzondering van unisono, waar twee instrumenten de exacte dezelfde toonhoogte spelen). Componeren gebruiken passages van muziek geschreven in octaven als een manier om de klank van een frase te versterken en de activiteiten van verschillende instrumenten samen te binden.
In Westerse muziek, omlijnt de octaaf de afstand tussen de heel laagste en heel hoogste van elke diatonische schaal. De noten van een diatonische schaal spellen de acht toonhoogtes van een toonarttekening uit, of de selectie van toonhoogtes om in een stuk muziek te gebruiken. Deze toonhoogtes worden geselecteerd uit de twaalf halve stappen, of semitonen, die tussen twee octaafnoten liggen.