Vinylplaten gebruiken een spiraalvormige groef die van de buitenrand naar het midden loopt om geluid op te nemen en af te spelen. Tijdens het maken van de plaat trilt een stijlus bij bepaalde frequenties terwijl hij de vinyl graveert. Wanneer de naald van het afspeelapparaat in de groef geplaatst wordt, trilt hij met dezelfde frequenties en hercreëert het opgenomen geluid.
De eerste commercieel geproduceerde vinylplaten werden in 1930 geïntroduceerd door RCA Victor. Ze maatten 12 inch in diameter en werden afgespeeld op 33 omwentelingen per minuut (rpm). Vinyl leverde betere klankkwaliteit en minder ruis dan de toen gangbare schellakplaten. Helaas werden vinylplaten toen niet populair omdat het afspeelapparaat te duur was voor de meeste mensen tijdens de Grote Depressie.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd schellak moeilijk verkrijgbaar, waardoor platenmaatschappijen weer vinyl gingen produceren. Het meest geproduceerde item was een 12-inch plaat met slechts zes minuten geluid, afgespeeld op 78 rpm. Deze kortspelplaten werden naar de soldaten in het veld gestuurd voor de populaire muziek van die tijd. Na de oorlog bleef Columbia Records onderzoek doen naar betaalbaar afspeelapparaat en bracht in 1948 de 33 rpm long-play (LP) 12-inch vinylplaat uit.
Als reactie op Columbia's intrede in de vinylmarkt introduceerde RCA Victor een nieuw kortspelformaat: de zeven-inch Extended Play (EP) plaat. Deze kleinere platen werden afgespeeld op 45 rpm en vonden uiteindelijk hun niche als standaardformaat voor single-uitgaven. Het grotere LP-formaat werd de standaard voor albums met meerdere nummers vanwege hun capaciteit om 30 minuten geluid per zijde op te slaan.
Stereo-opname op LP's werd in 1957 geïntroduceerd en leidde tot het verval van het traditionele monaurale formaat in 1968. Monaurale opname gebruikte een enkel kanaal om geluid van één microfoon op te slaan. In de jaren '70 probeerde de platenindustrie te concurreren met de populaire quadrafonische en 8-track banden door quadrafonische vinylplaten uit te geven. Quadrafonisch gebruikt vier kanalen om geluid op te nemen en af te spelen vanuit alle vier de hoeken van de luisteromgeving. Hoewel de platen goed klinkten, werden ze nooit een commercieel succes omdat er drie verschillende formaten gebruikt werden, geen compatibel met de afspeelapparatuur van de anderen.
De komst van de compact disc in de jaren '80 deed de populariteit van vinylplaten drastisch dalen. Platen konden niet dezelfde hoge klankkwaliteit produceren en waren veel kwetsbaarder voor schade. Alleen het aanstoten van het apparaat tijdens afspelen kon de naald laten springen en de gevoelige groeven in de vinyl beschadigen.