De gesofisticeerde muziek die we 'klassiek' noemen, ontwikkelde zich over meer dan een millennium. In die tijd werden nieuwe muziekinstrumenten uitgevonden en oude verbeterd, de geluidswetenschap ontwikkelde zich, en geschreven muziektaal ontstond. Aanvankelijk was vocale muziek dominant, met instrumenten als begeleiding voor dans en zang. Met de tijd werd instrumentale muziek bekend als de 'zuiverste' kunstvorm onder alle kunstvormen, in staat om de hoogste menselijke expressie met onmiddellijkheid, getrouwheid en kracht over te brengen.
Muzikale notatie ontwikkelde zich in de Middeleeuwen. Het stelsel – lijnen om noten op te schrijven – werd rond de eerste millennium ontwikkeld, evenals symbolen voor noten. Deze cruciale uitvindingen lieten muziek in eigen recht bestaan, buiten iemands geest. Innovaties werden gedreven door Rooms-Katholieke kerkmuziek, gregoriaanse choralen die muziek, gebed en ritus in één waren. Instrumenten van die tijd: harp, voorlopers van de viool, organen, de psalter, en diverse blaasinstrumenten.
Geschreven muziek betekende dat het herhaaldelijk uitgevoerd kon worden. Dit spande componisten aan. Muzikale experimenten leidden tot nieuwe muzikale genres in de 14e eeuw. Harmonie werd belangrijk, en muziek werd een gesofisticeerde aangelegenheid. In de 16e eeuw schreven componisten instrumentale muziek om zijn eigen wil. Instructieboeken voor instrumenten werden geproduceerd. Vocale muziek werd herschreven voor instrumenten, en de sonate verscheen in Wenen.
De Barokperiode liep van 1600 tot 1750. Het was de eeuw van Cervantes, Rembrandt en Newton, en muziek inspireerde en werd geïnspireerd door de creatieve en intellectuele omgeving. Monarten, keizers en pausen waren muziekfans en mecenen; onder hun bescherming bloeide muziek. Barokcomponisten – Vivaldi, Handel, Bach – wilden emoties als woede, heldhafte passie en religieuze extase oproepen. Muziek's nieuwe psychologische en emotionele kracht verheffde het onder de kunstvormen.
De Klassieke periode volgde de Barok, duurde door de 18e eeuw. De Verlichting vond plaats, die rechten, gelijkheid, kennis en rede promootte, en revoluties zoals de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog in gang zette. Mensen wilden muziek die tot iedereen sprak, vrij van dwang en onafhankelijk van nationale grenzen. Instrumentale muziek steeg in prominentie. Klassieke componisten als Haydn en Mozart schreven niet alleen muziek, maar speelden ook zelf.
Hoewel Beethoven muziek bestudeerde tijdens de Klassieke periode, is hij niet makkelijk te categoriseren. Na de lessen van zijn tijd te hebben geabsorbeerde, begon hij een unieke muzikale reis gekenmerkt door een diepte van visie die zijn muziek het model maakte voor de komende Romantiek. Zo origineel was Beethoven dat, zelfs laat in zijn leven, zijn werken sommige tijdgenoten verwarden. Beethoven merkte op dat hij schreef voor een latere leeftijd. Zijn uitstralende muziek zette zelfuitdrukking centraal, wat de verhouding van de wereld tot muziek veranderde.
De Romantische periode duurde de meeste 19e eeuw. Componisten onderzochten innerlijke emoties, en stelden die boven muzikale conventies. Instrumentale muziek is perfect hiervoor, in staat om gevoelens te beschrijven waarvoor geen woorden bestaan. Muziek werd de hoogste roeping van veel kunstenaars, inclusief niet-muzikanten. De sympathie en overlap tussen kunstvormen vindt uitdrukking, bijvoorbeeld in het werk van de Franse dichter Stéphane Mallarmé en composities van Claude Debussy. Andere Romantische componisten: Schumann, Brahms, Liszt.
De veranderende wereld van de late 19e en vroege 20e eeuw liet mensen smachten naar hun wortels, inclusief muzikale. Inheemse Oost-Europese en Russische muziek gebruikt bijvoorbeeld andere schalen en ritmen; sommige componisten daar gooiden niet-inheemse conventies overboord. Elders werd muziek abstract, het publiek vervreemd. Op andere plekken werd muziek als propaganda gebruikt, en werd muziek gecensureerd. In de jaren '70 begonnen componisten terug te keren naar muziek die bredere publieken zouden waarderen. Huidige componisten voelen zich vrij om uit veel bronnen te putten: populaire muziek, nieuwe technologieën, wereldmuziek, en stijlen uit het verleden. 20e-eeuwse componisten: Bartók, Prokofiev, Sjostakovitsj.