Het Engelse woord violin trad in de jaren 1570 in de taal, ontleend aan het Italiaanse violino – een verkleinwoord van viola, betekenis "kleine viola".
Het instrument zelf ontwikkelde zich in het 16e-eeuwse noord-Italië (Brescia, Cremona) uit middeleeuwse gebogen instrumenten:
Rond de 1550s maakten makers als Andrea Amati (Cremona) de vier-snarige, gebogen-brug, klankpost-uitvoering die we vandaag herkennen. Het woord violino verschijnt in Italiaanse documenten in de 1530s; Engels "violin" volgt binnen een generatie.
Het Latijnse vitula geeft ons ook fiddle (via Oudengels fithele → Middelengels fidelle) – dus "violin" en "fiddle" zijn veraf etymologische neven. De een werd de concertzaal-aristocraat; de ander bleef op de boerderijdans. Dezelfde wortel: vitulari – juichen.