Beethovens Vijf Pianoconcerten: De Complete Gids
Beethoven schreef vijf pianoconcerten – elk een mijlpaal in het genre's evolutie van Mozariaanse dialoog tot symfonisch drama.
De Vijf
- Nr. 1 in C-groot, Op. 15 (1795–1800)
"Eerste" gepubliceerd, maar tweede geschreven. Mozariaanse gratie met Beethoveniaanse spieren. Bekende finale: jacht-rondo-gigue.
- Nr. 2 in B-groot, Op. 19 (1787–1795)
Eigenlijk eerst geschreven (Bonn-jaren). Lichter, meer salon-geschikt. Zwaar herschreven voor publicatie.
- Nr. 3 in C-klein, Op. 37 (1800–1803)
Dramatische doorbraak. C-klein = Beethoven's "storm"-toonart. Orkestrale expositie rivaleert symfonie. Gepremièreerd met Beethoven als solist (prima vista delen).
- Nr. 4 in G-groot, Op. 58 (1805–1806)
Revolutionaire opening: piano alleen stelt thema voor (dolce, poetisch). Andante = Orpheus temmende Furien (mythisch programma). Meest poetisch concert.
- Nr. 5 in Es-groot, Op. 73 "Keizer" (1809–1811)
Grootst, meest virtuoos. Geen cadeau geschreven – Beethoven improviseerde. "Keizer"-bijnaam van uitgever (niet Beethoven). Toegewijd aan Aartshertog Rudolph.
Evolutionaire Boog
- Nr. 1–2: Klassieke dialoog (piano vs. orkest)
- Nr. 3: Conflict/drama (piano tegen orkest)
- Nr. 4: Intimiteit/filosofie (piano als orakel)
- Nr. 5: Synthese/monument (piano en orkest als geünificeerde kracht)
Uitvoeringspraktijk-nota
Beethoven speelde alle premières zelf (behalve Nr. 5 – doofheid). Hij improviseerde cadenzas; we spelen zijn uitgewerkte (of cadenzas van latere pianisten: Busoni, Schnabel, Brendel). Moderne HIP (Historisch Geïnformeerde Uitvoering) gebruikt periode-pianos, kleinere orkesten, lagere toonhoogte (A=430).