De twee toetseninstrumenten-voorlopers van de moderne piano
Voordat de piano (fortepiano) rond 1700 verscheen, domineerden twee toetseninstrumenten de Westerse kunstmuziek eeuwenlang:
- Clavichord (14e eeuw voortgezet)
- Mechanisme: Kleine metalen bladen (tangenten) slaan de snaren direct aan.
- Klant: Extremely stil, intim, met een unieke capaciteit voor dynamische nuance (volume varieert met vingerdruk) en vibrato (bebung) via toetsbewogen.
- Rol: Componistenprivaatinstrument (Bach, C.P.E. Bach), oefeninstrument, huismuziek.
- Cembalo (15e eeuw voortgezet)
- Mechanisme: Kwelen (later leer/kunststof) prikkelen de snaren via een jack-mechanisme.
- Klant: Heldere, articulate, percussieve toon, geen dynamische variatie door aanraking (volume vast per register).
- Rol: Barok continuo-ruggegraat, solorepertoire (Couperin, Rameau, Scarlatti, Bach), kammermuziek, operabegeleiding.
Waarom de piano hen verdreef
Bartolomeo Cristofori's gravicembalo col piano e forte (ca. 1700) combineerde de cembalo's projectie met de clavichord's aanrakingsgevoelige dynamiek—hamers die snaren aanslaan, gecontroleerd door een gesofisticeerde escapement-actie. In de late 18e eeuw had de fortepiano beide obsolet gemaakt voor publiek optreden, hoewel de cembalo een 20e-eeuwse heropleving kende in historisch geïnformeerde uitvoering.