Houtblazers zijn breed verdeeld in twee hoofdfamilies gebaseerd op hoe ze geluid produceren: enkelriet- en dubbele rietinstrumenten. Elke groep heeft een distinct mechanisme dat het een unieke toonkleur en speeltechniek geeft.
Enkelrietinstrumenten genereren geluid wanneer de speler lucht blaast over een enkel dun stukje riet (de riet) bevestigd aan een mondstuk. De riet trilt tegen het mondstuk, wat golven creëert binnen het instrumentenlichaam. De bekendste leden van deze familie zijn de klarinet en de saxofoon. Klarinetten, met hun cylindrische boor, bieden een wijd bereik en een warme, houten timbres, terwijl saxofoonen, met hun kegelvormige boor, een rijkere, krachtigere klank produceren die houtblazers en koper overbrugt.
Dubbele rietinstrumenten gebruiken twee rieten gebonden samen die trillen tegen elkaar wanneer er lucht ertussen wordt geperst. Deze opstelling vereist meer ademdruk en een gespecialiseerde embouchure. De primaire orchestrale dubbele rietinstrumenten zijn de hobo en de fagot. De hobo's penetrerende, expressieve toon draagt vaak de melodie, terwijl de fagot een diepe, rietachtige fundament en verrassende wendbaarheid in de lagere registers biedt. Beiden zijn essentieel voor de kleur en harmonie van de orchestrale houtblazerssectie.
Of enkel of dubbel riet, alle houtblazers delen een gemeenschappelijke afstamming als aerofonen waar een trillende luchtkolom muziek produceert – maar de rietconfiguratie vormt fundamenteel hun stem en rol in ensembles.