Het woord "ballad" afgeleid van Frans ballade (danslied). Vóór dat: Franse troubadours gebruikten het voor een gedicht voor een dans. Tegenwoordig is de ballad een populair volkslied bekend om vertellen en muzikale begeleiding, niet dans. In 1958 nam The Kingston Trio een van de populairste ballads ooit op: "The Ballad of Tom Dooley".
Vanaf 18e eeuw: ballads = "eenvoudig verhalend gedicht, vaak van volksorigine, romantisch/sentimentaal, in korte strofen". Veel ballads geen enkele auteur, maar gemeenschappelijke oorsprong. Later schreven 18e/19e-eeuwse schrijvers (Robert Burns, Walter Scott, Samuel Taylor Coleridge, William Wordsworth) lirische ballad-achtige gedichten. "The Ballad of Tom Dooley" dateert uit late 19e eeuw, gebaseerd op echte gebeurtenissen.
Ballads bestaan uit blokken van vier regels = quatrain. "Tom Dooley" volgt dit: elk couplet en refrein = quatrain. Eerste couplet na openingsrefrein:
Ik ontmoette haar op de berg,
en daar nam ik haar het leven.
Ontmoette haar op de berg,
steek haar met mijn mes.
In traditionele ballad rijmen laatste woorden van regel 2 en 4. Vaak gemeten regels, maar niet universeel. Ook regel 1 en 3 eindigen vaak op hetzelfde woord. Voorbeeld:
Deze tijd morgen,
Gok waar ik zou zijn --
Was het niet om Grayson,
was ik in Tennessee.
Refrein heeft meestal hetzelfde rijmschema als coupletten.
Een refrein = quatrain dat na elke strofe herhaald wordt. De boodschap draagt zwaarte door herhaling, verbindt het hele verhaal. Refrein van Tom Dooley opent nummer, wisselt met coupletten. De feestelijke toon maakte de Kingston Trio-versie een hit van 6 miljoen exemplaren.
Hang je hoofd neer, Tom Dooley.
Hang je hoofd en huil.
Hang je hoofd neer, Tom Dooley.
Arme jongen, je bent gedoemd te sterven.
Ballads variëren vaak in maatstof per quatrain. Maat = aantal lettergrepen per regel; tellen toont variatie in bovenstaande voorbeelden.
Melodie/begeleiding van refrein blijft meestal gelijk. Maar, zoals bij maatstof, kan melodie per couplet licht variëren – subtiele veranderingen die de stemming beïnvloeden.