Componeerde J.S. Bach liedjes? Zijn vocale output begrijpen buiten "Lieder"
Nee — niet in de moderne zin. Johann Sebastian Bach (1685–1750) componeerde geen "liederen" zoals we ze vandaag begrijpen: zelfstandige, strofische, piano-begeleide vocale stukken (zoals Schubert lieder of popnummers). Zijn vocale output opereert op een heel andere schaal en functie.
Wat Bach eigenlijk schreef: Heilige vocale werken
- 200+ Heilige Kantates — Meerdelige werken voor Lutherse liturgie (koor, solisten, orkest). Cycli voor het kerkjaar. Meesterwerken: Wachet auf (BWV 140), Herz und Mund und Tat und Leben (BWV 147 — "Jesu, Joy of Man's Desiring")
- Passies — Matthäuspassie (BWV 244) en Johannespassie (BWV 245). Monumentaal, dramatisch, 2–3 uur elk. Oratorium-schaal.
- Missen — Mis in h-mol (BWV 232), de kroning van zijn heilige kunst. Ook vier Missa brevis (Kyrie-Gloria).
- Oratoria — Kerstopera (BWV 248, zes kantates), Paschal Oratorium (BWV 249), Hemelvaart Oratorium (BWV 11).
- Motetten — A cappella koorwerken (BWV 225–231). Singet dem Herrn, Komm, Jesu, komm — toppunten van contrapunt.
Seculiere vocale werken (minder, maar briljant)
- Seculiere Kantates — Koffie Kantate (BWV 211), Boeren Kantate (BWV 212), Jacht Kantate (BWV 208 — "Sheep May Safely Graze"). Witty, dramatisch, vaak voor hofvermaak.
- Liederen/Aria's — Een handjevol zelfstandige stukken (bijv. Bist du bei mir, BWV 508 — waarschijnlijk van Stölzel, in Anna Magdalena's notitieboek). Geen focus.
Waarom het onderscheid belangrijk is
Bach's vocale schrijven is architectonisch — bewegingen vergrendelen via toonartverhoudingen, koraalmelodieën eenen cycli, theologische leer vormt vorm. Een "lied" is een moment; een Bach kantate is een preek in muziek. Zijn instrumentale output (toetsenwerken, concerten, suites, Kunst der Fuga) is evenzeer vast en fundamenteel.
Dus: Bach schreef geen "liederen." Hij bouwde klankkathedralen.