Romantische muziek heeft haar wortels in de klassieke muziekstijl. De ontwikkeling van vormen en harmonische ideeën die in de klassieke periode prominent werden, bleven uitbreiden in de romantische periode. Dit gaf aanleiding tot zowel gelijkenissen als verschillen tussen de twee muziekperiodes. Naarmate componisten zich richtten op het definiëren van het individu in plaats van de groepsperspectief van muziek, begonnen romantische componisten de grenzen van vorm en harmonische functie te verleggen.
Een van de meest enigmatische componisten van beide periodes is Beethoven. Zijn muziek contradict zichzelf in termen van stijl. Zijn vroege symfonieën klinken als klassieke stukken, specifiek zijn eerste twee symfonieën. Vanaf daar verandert de muziek in een romantische stijl. De strikte vormen van klassieke muziek begonnen te disintegreren toen hij de sterk programmamusicale "Vijfde Symfonie" schreef. Deze symfonie maakte gebruik van een 4-noot overwinmotief waarin de muziek een verhaal van overwinning in oorlog uitbeeldt. Dit contrasteert met de absolute klassieke periode die omging met muzikale thema's en niet noodzakelijk met menselijke expressie.
Klassieke componisten probeerden te ontsnappen aan de vergelijkbaar chaotische muziek van de barokperiode. Echter, romantische componisten probeerden niet weg te gaan van de muziek van de klassieke periode. Dit filosofische verschil is belangrijk bij het vergelijken van de twee stijlen. Terwijl de klassieke periode probeerde iets volledig news te creëren, was de romantische periode tevreden met het uitbreiden en ontwikkelen van de ideeën van de klassieke periode. Deze overlappende ideeën is waarom veel vroege romantische componisten moeilijk te onderscheiden zijn van late klassieke componisten.
De klassieke periode was sterk gericht op het behouden van orde en het presenteren van melodieën op de helderste manier. Hierdoor waren akkoorden in de klassieke periode erg rechtop en sterk gebaseerd op de majeure-mineure toonartrelaties. Deze houding ten opzichte van muzikale regels veranderde in de romantische periode. Componisten in de romantische periode begonnen de sonaatstructuur uit te breiden, de melodie te verduisteren met meer geavanceerde en chromatische akkoorden, en een nieuwe muziekstijl te creëren die het dramatische uitdrukte en niet noodzakelijk de fysieke aspecten van muziek. De romantische generatie gooide ideeën overboord die niet aan hun directe behoeften voldeden en hield concepten die hun muziek verbeterden.
Klassieke componisten waren tevreden om binnen een bepaalde grens te blijven van wat acceptabele muziek constitutieerde. Akkoordresoluties waren altijd hetzelfde, de relatie tussen bewegingen, secties en toonarten behield proportie. De romantische componisten strekten deze grenzen, introduceerden nieuwe akkoorden, ongewone toonartveranderingen en gingen op veel manieren tegen de procedures en beleidsregels in die in de klassieke periode waren ontwikkeld. Terwijl vormen zoals sonate, symfonie en zelfs fuga hetzelfde bleven, veranderde de interpretatie van deze vormen drastisch door de lengte en het karakter van deze vormen stark uit te breiden.
De klassieke periode had een consistente muzikale stijl. Als je componist was in deze tijd, wist je wat van je verwacht werd. Haydn was een grote invloed op de ontwikkeling van klassieke muziek met Mozart die de stijl verfijnde en perfektionerde. Beethoven begon in een klassieke stijl te schrijven, alleen om die te verlaten en de weg te wijzen naar een meer romantische stijl. Vroege romantische componisten als Brahms en Schubert hielden zich meer aan de klassieke tradities en eenvoudigere akkoordstructuur. Terwijl in het laatste deel van de romantische periode, componisten als Wagner en Strauss de essentie van tonaliteit uitstrekkten. Deze componisten baanden de weg voor de volgende generatie componisten.