Bluesmuziek, zoals we het kennen, heeft zijn oorsprong in de Mississippi Delta. Het ontstond uit de net vrijgekomen slaven die werkliederen schiepen tijdens lange, hete dagen in de katoenvelden. De liederen varieerden van spirituals gezongen om gevoelens van ellende te verlichten tot frivole drinkliederen. Contemporaine blues begon als vocale muziek begeleid door akoestische gitaar en harmonica. Het werd een bouwsteen voor populaire muziek in de tweede helft van de 20e eeuw.
Hoewel het algemeen bekend is dat de blues in het Zuiden geboren zijn, is precies hoe en wanneer het een georganiseerde liedvorm aannam niet bekend. Er was niet veel bekend over de blues vóór de jaren 30. Dat was toen de vader-zoon combinatie John en Alan Lomax begonnen bluesartiesten op te nemen voor de Library of Congress volksmuziekarchieven. Sommige van de opnames zijn van artiesten die hun interpretaties gaven van de proto-blues van de late 1800s.
Moderne blues hebben definitive muzikale elementen. Nummers zijn opgebouwd rond 12-maat secties, hoewel 8- en 16-maat variaties veelvoorkomend zijn. Vroege vocale blues had veel minder vorm en werd vaak uitgevoerd zonder enige maattellingen. Geplatte derden, vijven en zevenden van muzikale schalen worden uitgebreid gebruikt, en ze leveren een dissonante of "bezorgde" gevoel. Het wordt meestal belichaamd in het "huilende" geluid van bluesharmonica of gebogen gitaarnoten.
De inhoud van bluesteksten is los georganiseerd in drie-regel verzen. De eerste twee zijn hetzelfde, of variaties van dezelfde regel, en de derde regel lost het probleem op of adresseert het probleem dat in de eerste twee geopperd wordt. Dit kan voortkomen uit de call-and-response vorm, wat een andere draad is gedeeld met Afrikaanse muziek. Veel bluesthema's, zoals verlies, ellende, eenzaamheid en hartzeer, herhalen zich in standaardzinnen die vaak in verschillende nummers verschijnen.
Bepaalde instrumenten lenen zich van nature voor de bluesstijl. Gitaar en harmonica in het bijzonder waren draagbaar en toonden toonhoogtebuiging toe, wat het gemakkelijk maakte om blue notes te creëren. Naarmate de blues verstedelijkte, kroos de saxofon over van jazz en werd een uitgelicht instrument. De piano nam een hoog profiel aan in stride, barrelhouse en New Orleans blues.
Bluesmuziek nam elektrische instrumenten aan naarmate de zwarte bevolking naar het noorden verhuisde om werk te volgen. Chicago blues werd de meest prominente. New Orleans en Memphis versierden bluesvormen in jazz en Dixieland. De British Invasion van de mid-jaren 60 introduceerde een Engelse rock-interpretatie van de blues, wat haar weer blootstelde aan de witte bevolking van Amerika. In de late jaren 60 werd blues-rock, dat voortkwam uit Chicago en Detroit bluesinvloeden, zijn eigen genre.