Heavy metal vertegenwoordigt een van de populairste subgenres in rockmuziek. Met zijn snelle tempo, oorverstommende luidheid, vervormde gitaarklank en donkere imagery, heeft metal talloze fans verworven; tegelijkertijd heeft het grote controverse opgewekt bij oudergroepen en politici. Door de jaren heen heeft metal zijn ruwe en theatrale aura behouden terwijl het zich onderverdeelde in verschillende subgenres, elk met hun eigen distinctieve geluid.
In de late jaren zestig waren de zaden van heavy metal al gezaaid. Historici beschouwen bands als Blue Cheer, MC5, Iron Butterfly en Steppenwolf als prototypes voor het genre, met Steppenwolf's nummer "Born to be Wild" als de eerste keer dat de term "heavy metal" in muziek genoemd werd. Populaire bands van die periode zoals The Yardbirds, Deep Purple en Cream gaven aanleiding tot een agressiever geluid, terwijl Jimi Hendrix de klank van de elektrische gitaar hervond door extreem luidheid met zware vervorming en feedback te gebruiken.
De eerste band die de geboorte van echte heavy metal markeerde, Led Zeppelin, legde het blauwprint neer met hun muziek en teksten, alsook hun excessvolle levensstijl. Leidzanger Robert Plant vestigde een iconische look en vocale stijl, terwijl de andere bandleden - Jimmy Page op gitaar, John Bonham op drums en John Paul Jones op bas en toetsen - de nadruk leggen op virtuoze bespeeling die een vast onderdeel van het genre zou worden.
De enige andere band die toen een vergelijkbaar impact creëerde, was Black Sabbath. De band stapte weg van de blues-beïnvloede wortels van proto-metal die Zeppelin aanhing, en pioneerde in plaats daarvan het gebruik van luid, zware riffs, volgens de "Encyclopedia of Heavy Metal Music". Leidzanger Tony Iommi nam deze stijl aan vanwege een ongeluk dat de puntjes van twee van zijn grijpvingers afsnijd. Met het gebruik van kunstmatige vingertoppen begon hij eenvoudigere powerchords te spelen en stemde de gitaar lager, wat resulteerde in een veel zwaardere klank die talloze metalheads zou beïnvloeden.
Het succes van Led Zeppelin en Black Sabbath ontketende een New Wave of British Heavy Metal (NWOBHM) in de jaren zeventig, aangevoerd door bands als Judas Priest, Iron Maiden, Def Leppard en Motörhead. Meesten van hen volgden het Black Sabbath-model en voegden ook elementen van punk in hun geluid. Op dit moment werd het "duivelshoorn" handteken, wiens uitvinding breed wordt toegeschreven aan Rainbow/Black Sabbath-zanger Ronnie James Dio, populair in concertarenas.
In de jaren tachtig werd Los Angeles een grote broeikas voor bands als Poison, Ratt, Twisted Sister en Mötley Crüe, die elementen van glamrockbands uit de jaren zeventig namen en make-up aanden, samen met industriële hoeveelheden haarspray. Het resultaat, "hair metal" genoemd met een neerbuigende toon door sommigen, betekende metal's verschuiving naar meer popgevoelens die zich vertaalden in enorm succes. Powerballads werden de norm, en de beweging bleef sterk tot de vroege jaren negentig, toen grungebands uit Seattle de L.A. hair metal-bands in populariteit verdeden.
Deels als reactie op de popgevoelens van hair metal, namen bands als Metallica, Megadeth en Slayer hun cues van de zwaarste elementen van de NWOBHM en verhoogden het tempo aanzienlijk, wat resulteerde in een subgenre genaamd thrash dat nieuwe niveaus van agressie en sonische brutaliteit bereikte. Metallica zou later gigantisch succesvol worden, maar het was Slayer die nieuwe donkerheidsniveaus bereikte in hun teksten en geluid, wat een heel nieuw subgenre in gang zette.
De precedent die Slayer stelde, inspireerde talloze bands om donkere en morbidere thema's in hun teksten te verkennen; zo werd death metal geboren. Bands als Cannibal Corpse, Napalm Death en Morbid Angel brachten nummers uit over satanisme, pijning en vernedering. Het gebruik van lage, gutturale geluiden in plaats van zingen is ook een kenmerk van het genre. In Noorwegen nam de trend de vorm van black metal aan, en de scene was in de jaren negentig doordrenkt in controverse door een reeks kerkbranden.