Duke Ellington transformeerde ragtime's gesyncopeerde piano-stijl in gesofisticeerde orkestrale jazz door vijf revolutionaire benaderingen:
Ellington speelde piano als melodisch en harmonisch centrum, niet slechts als tijdhouder. Zijn introducties, tussenspels, en solo's waren compositionele statements.
Hij weefde blues tonaliteit (gebogen noten, blauwe derden), klassieke structuur (sonata-vorm suites, toondichten), en jazzimprovisatie in enkele werken. Black, Brown and Beige (1943) is een 45-minuten jazzsymfonie.
Ontwikkeld op de Cotton Club (1927–1931): gesyncopeerde ritmes, call-and-response, exotisch slagwerk (tom-toms, kurken, tempelblokken). Geen authentieke Afrikaanse muziek, maar een getheatraliseerde "jungle" esthetiek die witte publiek boeide en zwarte muzikanten creatieve vrijheid gaf.
Ellington schreef specifieke rollen voor specifieke spelers (Cootie Williams' knur, Johnny Hodges' smeer, Harry Carney's basanker). Solo's waren geïmproviseerd maar gevormd door de componist's intentie.
Zijn muziek combineerde complexiteit (rijke harmonieën, gelaagde texturen, uitgebreide vormen) met swing – beïnvloedend generaties componisten (Strayhorn, Mingus, Jones, Marsalis). Ellington is een hoeksteen van jazzgeschiedenis.