Verlichting voegt meer toe aan een theaterproductie dan alleen helderheid. Naast het helpen van het publiek om de actie duidelijk te zien, stelt theaterverlichting een decor, zet visuele emotie en beweegt de actie. De geschiedenis van theaterverlichting gaat terug tot de geschiedenis van theater zelf, tot klassieke Athense drama's en komediën, en heeft zich ontwikkeld van de eerste vlam-gebaseerde verlichting en effecten tot de huidige complexe elektrische verlichtingssystemen.
Zonder verlichting worden alle andere elementen van theater zinloos. Theaterverlichting, naast het simpelweg verlichten van een toneel en het zichtbaar maken voor het publiek, stelt ook de sfeer en richt de focus van het publiek. Een vaardige verlichtingsontwerper gebruikt warme kleuren van verlichting om gezelligheid te creëren en schakeringen van groen om een kwaadaardige of zwaarderige scène te tonen.
In klassiek Athene en Rome, van 472 v.Chr. tot de val van Rome in ca. 450 n.Chr., speelden acteurs stukken buiten, de hele dag lang tijdens grote feesten. Verlicht door zonlicht, eindigden de optredens toen de zon onderging. Openluchttheaters als Theater Dionysos in Athene hielden grote aantallen toeschouwers en natuurlijk licht verlichtte het gezicht. In Rome vervingen gladiatorenevenementen tragedieën en komediën in de openluchttheaters, maar ze werden nog steeds verlicht door natuurlijk zonlicht.
In de Italiaanse Renaissance, van ongeveer 1430 tot 1680, werd visueel spectacle in het theater steeds belangrijker. De grote zalen die producten huisvesten bevatten vaak uitgebreide decors, gordijnen en speciale effecten die mechanische katrollen en podiumhulp gebruikten om het publiek te imponeren en te inspireren. In deze grote zalen kon licht van kaarsen en olielampen, ingenieursmatig in metalen blikjes, gefocust worden voor effect op het podium. Burgers uit de hogere klassen bezochten doorgaans deze stukken.
Openluchttheater vond nog steeds plaats voor de midden- en lagere klassen. Verlicht door de zon op straat, voerden reizende spelers improvisatietheater op genaamd "Commedia Dell'Arte" gebaseerd op een vast aantal typische personages en plots.
In Engeland tijdens de Renaissance presenteerden Shakespeare en het Globe Theater stukken voor wijd publiek. Groundlings, armen genoemd naar hun zitplaats in het openluchttheater, bezetten zitplaatsen zonder goed zicht. Elite leden van de maatschappij namen prestigezitplaatsen in het theater in en zagen stukken overdag. Omdat kunstmatige verlichting minimaal was, verwijzen sommige van Shakespeare's regels naar het "horen" van een stuk, en stukken die 's nachts gebeuren verwijzen naar de maan en lantaarns op een grappige manier. In "A Midsummer Night's Dream" bespreken de "mechanicals" tijdens het repeteren hun stuk de moeilijkheid van een maanlichtscène en hoe ze de maan in de kamer zullen brengen waar het stuk gespeeld zal worden.
Door Europa en de Verenigde Staten heen won theater populariteit in de 19e eeuw. Een meer realistische en makkelijk begrijpbare spelstijl trok de opkomende middenklas naar het podium. New York vestigde zich als de Amerikaanse hoofdstad van theaterprestaties. Kaarsen en gaslampen verlichten theaters en podiums tijdens de avondvoorstellingen. Muziektheater en burlesque brachten immigranten die niet vloeiend Engels spraken naar het entertainment, en de Industriële revolutie verbreedde de mogelijkheid van technici om speciale effecten te produceren. Spiegels, touwen, lenzen en andere hulpmiddelen hielpen licht focussen en speciale effecten geven.
De uitvinding van gloeilampverlichting in 1879 revolutieerde theaterverlichting. De eerste elektrische verlichting in een theater werd geïnstalleerd in Londen's Savoy Theater in 1881, en in de jaren 1890 gebruikten de meeste theaters elektrische lichten. Vandaag de dag benutten verlichtingsontwerpers elektrische theaterlampen met bewegende lenzen en accessoires om bijna elke look op het podium te bereiken, om een scène te complementeren of te veranderen en dramatische visuele effecten te produceren.