Amusement in 17e-eeuws Londen: Theater, Bloedspelen, Muziek en Openbaar Spectakel
Londens Amusementsecologie (1600–1699)
Een gestratificeerde maar doorlatende landschap waar hof en gootvormen deelden.
1. Theater (De Dominante Kunst)
- Openbare schouwburgen: Globe, Rose, Swan, Fortune – 2.000–3.000 capaciteit, middaguurstellingen, penny toegang voor groundlings.
- Privézalen: Blackfriars, Whitefriars – binnen, kaarslicht, elite-publiek, avondvoorstellingen.
- Genres: Tragedie, komedie, historie, stadscomedie, masque, jig (na-spel).
- Belangrijke figuren: Shakespeare, Jonson, Middleton, Dekker, Webster, Beaumont/Fletcher.
2. Muziek
- Hof: Masques (Inigo Jones ontwerpen, Lawes/Lanier muziek), consortmuziek (violen), luitliederen.
- Publiek: Broadside ballads (gedrukte bladen gezongen op straat), kroegcatches, waits (stadsorkesten).
- Kerk: Anglicaans choraaltraditie (Byrd, Gibbons, Tomkins) – ondanks Puritaanse druk.
3. Dansen
- Hof: Pavane, galliard, almain, volta – gecodificeerd, status-tonende dansen.
- Populair: Countrydansen (Playford's Dancing Master, 1651), jigs, hornpipes – kruisklasse deelname.
- Masques: Aristocratische dans-theaterhybriden.
4. Bloedspelen (Legaal, Populair, Controversieel)
- Beer-bijten / Stier-bijten: Bankside-arenas (Paris Garden, Bear Garden). Honden vs. aangebund dier. Zware weddenschappen.
- Haanengevechten: Pits (cockpits) door de hele stad; gokcentrum.
- Puritaanse oppositie groeide – droeg bij aan de sluiting van theaters en sporten in 1642.
5. Openbare Executies
- Tyburn (modern Marble Arch) – hoofplaats. Acht hangdagen per jaar = feestdagen.
- Spectakel: Menen van 10.000–100.000; laaste spraken verkocht als broadsides; lichamen naar chirurgen.
- Klassebezoek: Alle klassen – Samuel Pepys noteert meerdere bezoeken.
6. Jarmarkten & Festivals
- Bartholomew Fair (Smithfield, augustus) – twee weken theater, freaks, kraampjes, misdaad.
- Southwark Fair, May Fair – vergelijkbaar.
- Lord Mayor's Show – burgerlijke pageantry, gildenuitstallingen.
7. Tavernes & Alehuizen
- Sociale hubs: eten, drinken, nieuws, gokken (dobbelstenen, kaarten), muziek, vertellen, prostitutie.
- Beroemd: Mermaid Tavern (Shakespeare, Jonson, Donne), Boar's Head (Eastcheap).
8. Hofspectakel
- Masques, tilts, progresses, ambassadeursontvangsten – propaganda als amusement.
- Inigo Jones' scenemachines (wolken, transformaties) – toptechniek.
Klassegradiënt
Elite: privé-masques, theaterloges, hof. Midden: openbare theatergalerijen, kroegmuziek. Armen: yard, straten, jarmarkten, executies. Maar vormen lekkten door lijnen heen – ballads gezongen bij hof; edelen bij beer-bijten; leerlingen bij Blackfriars.