Een monoloog is een toespraak die een personage alleen op het toneel houdt, innerlijke gedachten en gevoelens direct aan het publiek uittend. Geen andere personages horen het. Het onthult motieven, interne conflicten of plot-kritieke informatie.
Gebruikt sinds het oude Griekse theater, zijn monologen prominent in Shakespeare—Hamlet's "To be or not to be," Macbeth's "Tomorrow and tomorrow," en Julius Caesar's "Friends, Romans, countrymen" (hoewel technisch een monoloog). Ze bieden unieke publiekstoegang tot personagepsychologie.